"گردش - تور لحظه آخری"

تور لحظه آخری استانبول، تور لحظه آخری کیش، تور لحظه آخری گرجستان، تور لحظه آخری ارمنستان، تور اروپا

"گردش - تور لحظه آخری"

تور لحظه آخری استانبول، تور لحظه آخری کیش، تور لحظه آخری گرجستان، تور لحظه آخری ارمنستان، تور اروپا

پست ویژه تور لحظه آخری صربستان 2 آذر 96/ 4 شب از۲٫۲۹۵٫۰۰۰ تومان

پست ویژه تور 24 روزه اروپا نوروز 97/ (فرانسه، آلمان، اتریش، ایتالیا، یونان، ترکیه)

طبقه بندی موضوعی
تور تایلند تور تایلند تور آنکارا تورآنکارا بلیط هواپیما بلیط هواپیما قیمت بلیط قطار مشهد تهران قیمت بلیط قطار مشهد تهران رزرو هتل در مشهد رزرو هتل در مشهد تور ارزان استانبول یشنهادات شگفت انگیزی برایتان داریم تور استانبول تور استانبول تبلیغ متنی جهت اطلاع از تعرفه ها کلیک کنید

Code center

دریافت تور در تلگرام

خراسان رضوی

استان خراسان رضوی یکی از استان‌های خراسان در شمال شرقی ایران به مرکزیت مشهد است که از شمال با ترکمنستان و استان خراسان شمالی، از غرب با استان سمنان، از جنوب غربی و جنوب با استان خراسان جنوبی و از شرق با افغانستان همسایه است. این استان در سال ۱۳۸۳ با تقسیم استان خراسان به سه استان ایجاد شد. واژهٔ رضوی در نام این استان، به مقبرهٔ علی بن موسی الرضا در مرکز این استان اشاره دارد. مساحت این استان ۱۱۸٬۸۵۴ کیلومتر مربع بوده که از این نظر پنجمین استان بزرگ کشور است. خراسان رضوی از ۲۵ شهرستان و ۶۵ بخش تشکیل شده‌است.

بقیه در ادامه مطلب


جغرافیای طبیعی استان خراسان رضوی

موقعیت جغرافیایی استان

پس از تقسیم استان خراسان درتابستان سال ١٣٨٣ به ٣ استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی این استان به عنوان هسته اصلی خراسان بزرگ، شکل جغرافیای جدیدی را به خود گرفت. خراسان رضوی در شمال شرق ایران واقع شده و یکی از استان های وسیع کشور است. استان خراسان رضوی از بسیاری کشور های جهان مانند اردن، ایسلند، بلغارستان، پرتغال، کره جنوبی و کوبا بزرگتر است. استان خراسان رضوی از نظر وسعت در ردهٔ پنجم کشور بعد از استان های سیستان وبلوچستان، کرمان، یزد و فارس قرار دارد. این استان با کشور ترکمنستان 531/6 کیلومتر و با افغانستان ۳۰۲ کیلومتر مرز مشترک دارد.

خراسان از دیرباز به دلیل موقعیت مناسب جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیرجاده های بزرگی چون ابریشم و ادویه و مرقد مطهر امام رضا (ع)، دارای اهمیت خاصی بوده است. در حال حاضر نیز همجواری استان با کشور های ترکمنستان وافغانستان ظرفیت های فراوانی را در اختیار این استان به عنوان پل ارتباطی آسیای مرکزی قرار داده است که به برخی از آن ها اشاره می شود.

  •  ایجاد فرصت های اقتصادی مناسبی در زمینه ترانزیت کالا از طریق شبکه ریلی وجاده ای و توسعه روابط سیاسی با آسیای مرکزی.
  •  امکان توسعه ظرفیت های گردشگری (مذهبی وتاریخی) در سطح منطقه ای.
  •  گسترش بازارچه های مرزی وتوسعه اشتغال مرزنشینان.


جادۀ ابریشم: این جاده در گذشته راه تجارت زمینی چین با آسیای جنوبی، اروپا و آفریقا بود. به سبب آن که ابریشم و پارچه های ابریشمی چین از این جاده به غرب برده می شد « جاده ابریشم » نام گرفت. راه اندازی جادهٔ ابریشم باعث تبادلات مستقیم و تأثیر گذاری بین تمدن های قدیمی یعنی رم باستان در اروپا، پارس در آسیای غربی، « کوشان » در آسیای مرکزی و سلسله « هان » (چین) در آسیای شرقی شد. 

جاده ادویه: مسیر حمل انواع ادویه از هندوستان به اروپا بوده است. مسیر اصلی آن تفاوتی با « جاده ابریشم » نداشت. ولی جادهٔ ابریشم از چین می گذشت و جادهٔ ادویه از هند. این راه دارای مسیرهای مختلف فرعی نیز بوده است. مسیر اصلی آن از هندوستان به جانب خراسان بزرگ (از شمال افغانستان امروزی تا قوچان و طوس) و با عبور از جنوب البرز در داخل ایران تا آسیای صغیر، شامات و بنادر شرقی مدیترانه امتداد داشته است.

ناهمواری های استان

خراسان رضوی به عنوان بخشی از فلات ایران بر روی کمربند چین خورده آلپ  هیمالیا قرار گرفته است. این سرزمین همانند سایر خشکی های کره زمین در طول دوران های زمین شناسی پیوسته دستخوش تغییرات فراوانی بوده است و دراثر حرکات کوه زایی و خشکی زایی بارها تغییر شکل داده، گاهی از زیرآب بیرون آمده و زمانی در زیر دریاها مدفون شده است.

زمین شناسی استان
قدیمی ترین سنگ های شناخته شده استان مربوط به رسوبات نهان زیستی (پرکامبرین) است و رسوبات دوران دیرینه زیستی (پالئوزوئیک) به صورت اندک و پراکنده در قسمت های مختلف دیده می شود. آهک های ژوراسیک که در کوه های مزدوران رخنمون دارد در زیر دشت به صورت تاقدیس های متعدد ظاهر شده که منابع عظیم گاز سرخس را در خود جای داده است. همواری های استان براثر حرکات کوهزایی اواخر ترشیاری به وجود آمده اند. حدود یک میلیون سال قبل تحت تأثیر عوامل فرسایشی قرار گرفته و شکل امروزی را پیدا کرده اند. وجود فشارهای زیاد بر پوسته زمین در خراسان رضوی سبب ایجاد شکستگی ها و گسل های متعددی شده که نقش مهمی در بروز زلزله های استان دارد.

با توجه به شکل ظاهری، ناهمواری های خراسان رضوی را می توان به دو بخش نواحی کوهستانی وسرزمین های هموار تقسیم کرد.

نواحی کوهستانی

الف) بخش شمالی
۱ کو ههای هزار مسجد: این رشته کوه با ارتفاع حدود ۳۰۴۰ متر وامتداد شمال غربی  جنوب شرقی در بخش شمالی استان واقع شده که از ارتفاع آن به سمت سرخس کاسته می شود. چین خوردگی های هزار مسجد از نوع ژورایی است که شباهت زیادی به زاگرس دارد و در یک حوضهٔ رسوبی عمیق در اثر فرایند های کوهزایی آلپ  هیمالیا به شکل تاقدیس ها و ناودیس های منظم و متوالی شکل گرفته است. آبهای جاری در تغییر شکل ناهمواری های آن مؤثر بوده که اشکال گوناگون فرسایشی از جمله تنگ، دره های عرضی و طولی و ناودیس معلق را در آن می توان دید. کلات نادری با شهرت تاریخی خود نمونه ای از یک ناودیس معلق است. از ویژگی های هزار مسجد وجود درز و شکاف و حفره های انحلالی فراوان در سازندهای آهکی دوران دوم می باشد که زمینه مساعدی را برای تشکیل سفره های آب زیرزمینی فراهم نموده است.

۲ کو ههای بینالود: این رشته کوه در امتداد البرز شرقی قرار گرفته و از شمال شرقی به دشت مشهد و از جنوب غربی به چالهٔ ساختمانی دشت نیشابور محدود می شود. رشته کوه بینالود به دنبال برخورد صفحات ایران و توران در حاشیه شمال شرقی فلات ایران شکل گرفته است. توده اصلی بینالود گرانیت است و علاوه بر آن انواع سنگ های رسوبی و دگرگونی در آن مشاهده می شود. بلندترین نقطهٔ آن با ارتفاع حدود ۳۱۵۰ متر بام خراسان نامیده می شود.

در دامنه های شمالی بینالود به دلیل تفاوت شکل و جنس سنگ ها و نوع اقلیم، شبکه متراکمی از آب های جاری گسترش یافته که نتیجهٔ آن شکل گیری دره های عمیق است. در پایکوه های شمالی و جنوبی بینالود مخروط افکنه ها، سطوح فرسایشی تراکمی با آبرفت ها زمین های کشاورزی مناسبی را به وجود آورده که در استقرار آبادی ها و گسترش باغات نقش مهمی داشته است.

۳ کو ههای جغتای: این رشته کوه به مانند سدی، دشت جوین را از سبزوار جدا کرده است و سنگ های رسوبی وآذرین در پیدایش آن سهم زیادی داشته اند.

ب) کوه های میانی

از مشهد به سوی جنوب استان به طور محسوس از گسترش وحجم ارتفاعات کاسته می شود. این کوه ها به سمت شرق به دو شاخه تقسیم می شود که شاخه شمالی آن شامل کوه های چهل تن و جام بوده و شهر تربت حیدریه را در خود جای داده است. شاخهٔ جنوبی به کوه های باخرز پیوسته و تا داخل خاک افغانستان امتداد می یابد. مهم ترین ارتفاع بخش غربی کوه های میانی کوه سرخ با ارتفاع حدود ٣٠٠٠ متر است. این ناهمواری ها از سنگ های رسوبی و آذرین تشکیل شده و تعدادی گسل این سنگ ها را بریده و باعث تغییر شکل آن ها شده است.


ج) کوه های جنوبی

این کوه ها از کویر بجستان آغاز و در امتداد مرز خراسان جنوبی گسترش یافته و نسبت به کوه های میانی از پهنا و ارتفاع کمتری برخوردار هستند. به علت خشکی هوا و تغییرات مداوم دما، فرسایش شدید فیزیکی در تخریب سنگ ها دخالت داشته است. بلندترین نقطه این کوه ، سیاه کوه در جنوب شهر کاخک بیش از ۲۸۰۰ متر ارتفاع دارد.


وجه تسمیۀ برخی از کوه های استان خراسان رضوی

هزار مسجد به واسطه داشتن ستون های مرتفع که از دور شبیه به مناره های متعدد است آن را هزار مسجد خوانده اند.
بینالود به معنی کوهی است که بین دو دشت قرار گرفته و آنها را از هم جدا کرده افراد محلی به آن بینالوت یا بنلی نیز می گویند.
جغتای برخی نام آن را برگرفته از نام جغتای نواده چنگیز می دانند وبرخی جُغَتای را مرکب از دو کلمه جُغَ به معنای آبنوس(نوعی چوب) و اتای به معنی پرتاب کردن دانسته اند ومردم منطقه به این شیوه از خود دفاع می کردند.
چهل تن بسیاری علت نام گذاری آن را اعتکاف چهل عارف در این ارتفاعات می دانند.
کوه سرخ به دلیل سرخی خاک آن، که ناشی از ترکیب آهن باآب واکسیژن است آن را کوه سرخ می نامند.
سیاه کوه رنگ سیاه آن که ناشی از کانی های سیلیکاتی تیره و ترکیبات آهن دار می باشد که به سیاه کوه معروف شده است.

زلزله
نگاهی به نقشهٔ نواحی زلزله خیز جهان نشان می دهد که استان خراسان رضوی بر روی کمربند زلزله خیز آلپ  هیمالیا قرار دارد. علاوه بر این وجود گسل های متعدد و فعال در سطح استان منشأ بروز زلزله های شدیدی در طول تاریخ بوده است که معمولاً به علت عدم استحکام بنا ها خسارت های مالی و جانی به همراه داشته است. یکی از ضروری ترین اقدامات در سطح استان، مطالعه دقیق محل و نحوه فعالیت گسل ها می باشد که نقش مهم و زیر بنایی در کاهش خسارت های ناشی از زلزله خواهد داشت. قطع شدگی مسیر رود ها، مخروط افکنه ها و تپه های ماسه ای از نشانه های فعالیت این گسل ها در دوره کواترنر است.
گسل درونه: این گسل به طول ۷۰۰ کیلومتر بخش شمالی ایران مرکزی را در بر گرفته از مرز افغانستان تا دشت کویر کشیده
شده است. مراکز زلزله های بزرگ آن بین بردسکن و تربت حیدریه قرار دارد.
گسل بینالود: با امتداد شمال غربی  جنوبی شرقی و به طول تقریبی ٩٢ کیلومتر در دامنهٔ جنوب غربی رشته کوه بینالود امتداد دارد و از ١٥ کیلومترى شرق شهر نیشابور می گذرد. اختلاف ارتفاع فاحشی بین دشت و کوه هاى شمال نیشابور در راستاى گسل فعال بینالود وجود دارد.
گسل کاخک: امتداد شمال غربی گسل دشت بیاض است که در دامنهٔ سیاه کوه امتداد دارد . این گسل از فعال ترین گسل های استان در نیم قرن گذشته بوده است. زلزله مخرب و ویرانگر کاخک سال ١٣٤٧ ، مربوط به فعالیت این گسل بوده است.
گسل تربت جام: دارای امتداد شمال غرب جنوب شرق است و از جنوب فریمان تا شرق تربت جام امتداد دارد.


سرزمین های هموار
بیشتر دشت ها و سرزمین های هموار استان از نوع فرسایشی  تراکمی است. چاله های داخلی و بیرونی استان، سطح اساس رودخانه ها را تشکیل داده است. بعد از شکل گیری و استقلال حوضه های آبریز، آبرفت رودخانه ها به تدریج در انتهای مسیر رود ها متراکم شده و دشت های هموار و وسیع را به وجود آورده اند. مخروط افکنه های حاصلخیز مانند فریزی، گلمکان و طرقبه و طرق در دشت مشهد نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی استان دارند. حاصلخیزی خاک در شمال و جنوب استان متفاوت است، درحالی که در دشت های مشهد، قوچان، نیشابور، تربت جام و تربت حیدریه خاک ها بسیار حاصلخیزند. در مناطق جنوبی، خاک ها اغلب با بافت متفاوتی همراه هستند که برای بهره برداری زراعی از آن باید از شیوه های نوین علمی بهره برد تا از تخریب خاک جلوگیری شود.

نقش ناهمواری های استان بر زندگی مردم
تنوع محیطی گسترده استان باعث تفاوت های وسیعی در چشم انداز های اقتصادی و فرهنگی این نواحی شده است.همان طور که ادامه حیات دشت های استان از نظر تأمین ذخایر آب وخاک به کوهستان ها وابسته است، پایه های زیستیِ جمعیت استان نیز از نظر اقتصادی، سیاسی و فرهنگی منطبق بر وضعیت ناهمواری های استان می باشد که به عنوان نمونه به چند مورد از آنها اشاره می شود:

٭ کوهستان های استان شرایط مناسبی را برای استقرار پوشش گیاهی مرتعی فراهم نموده و زمینه رواج دامپروری را در شهرستان هایی مانند قوچان، کلات و… فراهم آورده است.
٭ ظرفیت های زیست محیطی استان به ویژه در مناطق کوهستانی آن، نقش مهمی در توسعهٔ اکوتوریسم در روستا ها و شهر های این نواحی دارد. توان ها و جاذبه های گردشگری در شاندیز، کاخک، کنگ، رود معجن، دررود و... مشهود است.
٭ کوهستان های استان با تعدیل آب و هوای گرم و خشک دشت هایی چون کاشمر، مشهد، نیشابور، تربت حیدریه و… زیرساخت مناسبی را در دامنه ها برای ایجاد سکونتگاه های انسانی و شهری ایجاد کرده اند.


آب و هوای استان

اگر به نواحی مختلف استان سفر کنیم، با چشم اندازهای متفاوتی که نشان دهنده تنوع آب و هوا در سطح استان است مواجه می شویم. هر چند این استان جزء مناطق خشک و نیمه خشک به شمار می آید ولی به سبب تأثیر عوامل جغرافیایی مختلف از تنوع اقلیمی برخوردار است.

عوامل مؤثر در تنوع اقلیمی استان
١ عرض جغرافیایی: تفاوت زاویهٔ تابش خورشید در عرض های مختلف جغرافیایی سبب تنوع آب و هوای استان شده است.
٢ ارتفاعات: اختلاف ارتفاع بلندترین و پست ترین نقاط استان بیش از ٣٠٠٠ متر است. همانطور که می دانید با تغییر ارتفاع، شرایط آب و هوایی تغییر می کند. این عامل در بسیاری از موارد تأثیر عرض جغرافیایی را تعدیل می نماید. شهر تربت حیدریه در عرض جغرافیایی پایین تری از سرخس قرار دارد ولی دارای دمای کمتر و بارش بیشتری نسبت به سرخس است.
٣ توده های هوا: در فصول مختلف سال این استان تحت تأثیر توده های هوایی متفاوتی قرار دارد که سبب تغییرات عمدهٔ آب و هوایی می شوند.


توده سرد قطبی: از اواخر پاییز تا اوایل بهار همراه با فعال شدن پرفشار سیبری این استان را از شمال تحت تأثیر قرار می دهد و با گسترش آن، دمای هوا در نقاط مختلف استان کاهش می یابد. چنانچه این تودهٔ هوا با توده هوای مرطوب غربی برخورد کند، جبههٔ گسترده ای به وجود می آید و شرایط مناسبی برای ریزش های جوی در سطح استان فراهم می شود.
توده هوای مرطوب غربی: این توده هوا معمولاً از اواسط پاییز تا اواسط بهار استان را تحت تأثیر قرار می دهد و عامل اصلی بارش استان است.

توده هوای گرم و خشک: این توده هوا از سمت جنوب غرب و در فصول گرم سال استان را تحت تأثیر قرار داده و باعث افزایش دما و خشکی هوا می شود. علاوه بر توده های هوا بادهای ١٢٠ روزه سیستان نیز از اواخر بهار تا اوایل پاییز به نواحی شرقی و جنوب شرقی استان می وزند که در بعضی از نواحی همراه با گرد و غبارند.

بارندگی در استان
با توجه به قرار گرفتن ایران و استان خراسان رضوی بر روی منطقه خشک ونیمه خشک میزان ریزش های جوی در استان ناچیز است.

هسته های پر بارش منطبق بر نواحی مرتفع استان بوده و به طور کلی از شمال به جنوب مقدار بارش کاهش می یابد. آمار به دست
آمده از ایستگاه های سینوپتیک نشان می دهد که میزان نزولات جوی در سطح استان به طور میانگین ۲۱۵ میلی متر است و بیشتر آن در زمستان و اوایل بهار صورت می گیرد. بارش در نواحی مرتفع بیشتر به صورت برف است که در تأمین منابع آب استان به خصوص آب های زیرزمینی نقش مهمی دارد.


منابع طبیعی استان

منابع آب استان

موقعیت جغرافیایی و نوع اقلیم خراسان رضوی سبب شده که آب در این استان همواره از اهمیت حیاتی برخوردار باشد. منابع آب را می توان در دو بخش آب های سطحی و آب های زیرزمینی مطالعه کرد.
الف) آب های سطحی

شرایط ناهمواری ها و کمی ریزش های جوی سبب شده که رودهای پرآب نظیر رودهای شمال و غرب کشور در خراسان رضوی وجود نداشته باشد. در بخش های شمالی و شمال غربی استان سرشاخهٔ رودها دائمی است ولی در جنوب، رودخانه ها، اغلب فصلی و تنها در مواقع پرباران سال، جریان دارند.

رودهای مهم استان
١ رود اترک: مهم ترین جریان سطحی در شمال غربی استان است. شاخهٔ اصلی آن از روستای عمارت قوچان سرچشمه گرفته، بعد از دریافت چندین شاخه و عبور از خراسان شمالی وارد دشت گرگان شده و سرانجام به دریای خزر می ریزد.
٢ کشف رود: مهم ترین جریان آبی در شمال شرقی استان که دشت مشهد را زهکشی می کند، از اولنگ رادکان سرچشمه گرفته، بعد از عبور از چناران و مشهد با جهت غربی  شرقی ادامه می یابد و در ناحیهٔ مرزی پل خاتون به هریرود می پیوندد و سرانجام با نام تجن به ریگزار قره قوم در ترکمنستان می ریزد. آب این رود بیشتر به مصارف کشاورزی می رسد. این رود در گذشته در تابستان دارای آب بود ولی هم اکنون به دلیل برداشت بیش از حد در بیشتر ایام سال خشک است و تنها در مواقع پرآب سال، آب اضافی آن به هریرود می پیوندد. شاخه های فرعی آن که از دامنه های جنوبی هزارمسجد و شمالی بینالود سرچشمه می گیرند، نقش مهمی درایجاد سکونت گاه های روستایی دارند.

۳ رودهای درونگر و زنگلانلو: رود درونگر از دامنه های شمالی هزار مسجد سرچشمه گرفته و بعد از عبور از شمال درگز و آبیاری زمین های منطقه وارد ترکمنستان می شود. این رود، درتغذیهٔ دشت درگز نقش مهمی دارد و خاک های آبرفتی آن بسیار حاصل خیز است. رود زنگلانلو از ارتفاعات جنوب شرقی منطقه سرچشمه گرفته و سرانجام به خاک ترکمنستان وارد می شود.

٤ رود جام: از ارتفاعات فریمان سرچشمه گرفته، بعد از آبیاری دشت های فریمان و جام در نزدیکی {دوآب} به هریرود می پیوندد. این رود زهکش اصلی منطقه است.
٥ رود کال شور: از کوه جغتای و دامنه های جنوبی بینالود سرچشمه گرفته، بعد از عبور از جنوب سبزوار، سرانجام به دشت کویر می ریزد که کیفیت آب آن مطلوب نیست.
٦ رود شش طراز: از ارتفاعات کوه سرخ سرچشمه گرفته به کویر نمک فرو می رود و بزرگترین رود منطقه است که در تغذیه دشت کاشمر نقش مهمی دارد.

ب) آب های زیرزمینی

استان خراسان رضوی از جمله مناطقی است که در زمینه استفاده از آب های زیرزمینی پیشینه طولانی دارد و این منابع به صورت قنات، چشمه،چاه عمیق و نیمه عمیق مورد استفاده قرار می گیرد.
قنات: حفر قنات ها در ایران که نمادی از مدیریت مردمی در بهره برداری صحیح از منابع آب می باشد، در مناطق خشک و نیمه خشک استان توانسته است نقش مهمی را در استقرار و ادامه حیات سکونتگاه ها ایفا می کند، مانند قنات قصبه گناباد که از عمده ترین شاهکارهای آبی جهان محسوب می شود.

حفر چاه ها هر چند در کوتاه مدت سبب افزایش سطح زیر کشت محصولات کشاورزی شد ولی به دلیل عدم توجه به نحوهٔ برداشت آب، موجب افت سفره های آب زیرزمینی و کاهش آبدهی قنات ها شده است.

خاک استان

خاک به عنوان یکی از مهم ترین منابع طبیعی، نقش اساسی در استقرار پوشش گیاهی وتولید محصولات کشاورزی دارد. در خراسان رضوی به دلیل نوع بارش، وزش بادهای شدید و شیوه های بهره برداری نادرست در بخش کشاورزی، فرسایش خاک بسیار زیاد است؛ که باعث کاهش بازدهی محصولات کشاورزی و کوتاه شدن عمر مفید سد ها و بند ها می شود.

جنگل ها و مراتع استان

انواع گونه های جنگلی، مرتع و درختچه زارها از پوشش های گیاهی عمدهٔ این استان محسوب می شوند.بیشترین وسعت استان را مراتع تشکیل می دهد و جنگل وسعت بسیار کمی دارد.

جنگل ها: در این استان جوامع جنگلی متعددی وجود دارد که جزء مناطق رویشی (ایران  تورانی) هستند و به صورت نقاط پراکنده و کم وسعت در مناطق مختلف استان قرار دارند. قسمت اعظم جوامع جنگلی استان به دلیل بهره برداری بی رویه در طول سال های گذشته به صورت مخروبه درآمده اند.
مهم ترین جوامع جنگلی استان عبارتند از:
 اُرس که عمدتاً در ارتفاعات هزار مسجد و بینالود دیده می شوند.
 پسته از شمال تا شمال شرق استان مشاهده می شوند.
 بَنَه و بادامِشک که عمدتاً در ارتفاعات مرکزی و جنوبی استان پراکنده شده است.
 جنگل های بیابانی که شامل گونه هایی از تاغ و گز و قیچ که در نواحی غرب و جنوب استان دیده می شوند.
علاوه بر جوامع ذکر شده، گونه های قابل توجه دیگری نیز یافت می شوند، که می توان به درختچهٔ ارغوان، سُماق و پَدَه اشاره

مراتع: بیشتر پوشش گیاهی استان را مراتع تشکیل می دهد، که علاوه بر چرای دام ها فراورده های فرعی زیادی از آن ها برداشت می شود. مراتع استان به سه دسته تقسیم می شوند:
  •  مراتع خوب، در ارتفاعات سرخس و هزار مسجد و بینالود
  •  مراتع متوسط، در مناطق شمالی و مرکزی استان
  •  مراتع ضعیف، در جنوب، غرب و شرق استان

تنوع زیستی در استان: استان خراسان رضوی با توجه به عواملی چون موقعیت جغرافیایی و وسعت،ارتفاع،نوع خاک و به ویژه شرایط آب و هوایی از تنوع فوق العاده ای برخوردار است. استان با دارا بودن یک پارک ملی، سه اثر طبیعی ملی، دو پناهگاه حیات وحش، پانزده منطقه حفاظت شده و شش منطقه شکار ممنوع، حفاظت از بیش از ۴۳ گونه پستاندار، ۱۹۳ گونه پرنده، ۴۹ گونه خزنده و ۲۰۰۰ گونه گیاه را بر عهده دارد.
گونه های شاخص و پر اهمیت و بومی جانوری استان عبارتند از:
پلنگ، قوچ و میش اوریال، کل و بز، آهو و جبیر. از گیاهان می توان به درخت ارس، درختچه های گز و تاغ، باریچه و کما و از پرندگان به قرقاول بال سفید، کبک دری، هوبره و زاغ بور اشاره کرد.
پارک ملی: به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع، بیشه های طبیعی، اراضی جنگلی، دشت، آبشار و کوهستان اطلاق می شود و به منظور حفظ همیشگی وضع زندگی و طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد رستنی ها در شرایط کاملاً طبیعی تحت حفاظت قرار می گیرد. در استان یک پارک ملی تحت عنوان تندوره در شهرستان درگز وجود دارد.
اثر طبیعی ملی: عبارت از پدیده های نمونه و نادر گیاهی، حیوانی، اشکال و مناظر کم نظیر و کیفیات ویژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال که به منظور داشتن محدودهٔ متناسبی تحت حفاظت قرار می گیرد. در استان یک اثر طبیعی ملی تحت عنوان دریاچه بزنگان در شهرستان سرخس و با مساحت ۵۰۰ هکتار (مساحت دریاچه ۵۲ هکتار) وجود دارد.

پناهگاه حیات وحش: به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، بیشه های طییعی، دشت آب و کوهستان اطلاق می شود که دارای زیستگاه طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاصی برای جانوران وحشی بوده و به منظور حفظ و یا احیا تحت حفاظت قرار می گیرد. در استان دو پناهگاه حیات وحش شیراحمد در شهرستان سبزوار و پناهگاه حیات وحش حیدری در شهرستان نیشابور وجود دارد.

منطقه حفاظت شده و منطقه شکار ممنوع: مناطق حفاظت شده، محدوده ای از منابع طبیعی است که از نظر ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی و یا حفظ و احیای رستنی ها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت بوده و تحت حفاظت قرار می گیرد. منطقه شکار ممنوع نیز همچون مناطق حفاظت شده دارای شرایط مناسب جهت حفظ و تکثیر گونه های مختلف گیاهی و جانوری هستند و تحت مدیریت حفاظت محیط زیست دارای ممنوعیت شکار کردن، قطع درختان و آسیب رسانی به محیط می باشند. در استان ۱۵ منطقه حفاظت شده و ۶ منطقه شکار ممنوع وجود دارد.
دریاچه بزنگان: این دریاچه به عنوان بزرگترین آبگیر طبیعی استان در ۱۲۰ کیلومتری شرق مشهد و در شهر ستان سرخس واقع است. آب آن از بارندگی های سالانه وچشمه های اطراف وکف دریاچه تأمین می شود. عمق متوسط آن ۸ متر است و به علت زیاد بودن نمک یخ نمی بندد.
تندوره: یک پارک ملی است که در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی درگز واقع است و دارای گونه های منحصر به فرد گیاهی ارس و جانوری قوچ وکل است که معروفیت جهانی دارد.هر ساله تعداد زیادی گردشگر داخلی وخارجی از این پارک دیدن می کنند.

بیابان های استان

بیش از ٦٠ ٪ وسعت استان را عرصه های بیابانی و نیمه بیابانی تشکیل می دهند. خشکی خاک، کم بودن پوشش گیاهی و وزش بادهای تند، موجب فرسایش شدید خاک و حرکت ماسه های روان شده است. انباشت ماسه ها و جابجایی دائم آن ها، خطرها و خسارت های فراوانی را برای ساکنان این نواحی به دنبال داشته است. برخی از مهم ترین این خسارت ها عبارتند از:
۱ وقوع طوفان ماسه ای و مسدود شدن راه های ارتباطی (جاده ها، خطوط آهن و…)
٢ تهدید منابع آب مانند پر شدن چاه های قنات، کانال های آب
٣ ایجاد بیماری های چشمی و تنفسی
٤ تهدید روستاها و تأسیسات صنعتی
۵  تشدید روند مهاجرت از روستا به شهر


بیابا نزدایی در استان: در سال ۱۳۴۴ اولین ایستگاه بیابان زدایی در ایران در حارث آباد(۱۰ کیلومتری جنوب سبزوار) شروع به کار کرد.
دراین ایستگاه با وارد کردن بذر تاغ از کشور شوروی سابق به تثبیت ماسه های روان اقدام گردید. روند بیابان زدایی ( مقابله با بیابان زایی ) در استان توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی ادامه دارد. طی ٤٥ سال گذشته در حدود ۳۸۰۰۰۰ هکتار در استان خراسان رضوی بیابان زدایی شده است.



جغرافیای انسانی استان خراسان رضوی

تقسیمات سیاسی استان

خراسان که عظمت آن در تاریخ این مرز و بوم از سابقه ای دیرینه برخوردار است، به سبب موقعیت جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی خود همواره در ادوار تاریخی از بخش های اصلی ایران زمین محسوب و به عنوان بزرگترین استان شرقی از آن نام برده شده است. امروزه استان خراسان رضوی بخش اصلی خراسان بزرگ را شامل می شود که وجود نگین ولایت و امامت به آن تقدسی خاص بخشیده است. بر اساس آخرین تقسیمات سیاسی استان خراسان رضوی شامل ۲۷ شهرستان، ۶۹ بخش ، ۱۶۳ دهستان و ۷۲ شهر می باشد.

فهرست شهرهای استان خراسان رضوی

ردیف نام شهر شهرستان جمعیت رتبه در
شهرستان
۱ مشهد مشهد ۲٬۴۲۷٬۳۱۶ ۱
۲ سبزوار سبزوار ۲۱۴٬۵۸۲ ۱
۳ نیشابور نیشابور ۲۰۸٬۸۶۰ ۱
۴ تربت حیدریه تربت حیدریه ۱۲۱٬۳۰۰ ۱
۵ قوچان قوچان ۱۰۱٬۳۱۳ ۱
۶ تربت جام تربت جام ۸۶٬۲۴۰ ۱
۷ کاشمر کاشمر ۸۳٬۶۶۷ ۱
۸ تایباد تایباد ۴۷٬۵۳۵ ۱
۹ چناران چناران ۴۲٬۰۰۴ ۱
۱۰ گناباد گناباد ۳۶٬۹۹۶ ۱
۱۱ درگز درگز ۳۵٬۴۴۳ ۱
۱۲ سرخس سرخس ۳۴٬۶۷۵ ۱
۱۳ فریمان فریمان ۳۳٬۲۵۴ ۱
۱۴ بردسکن بردسکن ۲۳٬۱۴۲ ۱
۱۵ خواف خواف ۲۱٬۸۵۶ ۱
۱۶ فیض‌آباد مه ولات ۱۵٬۱۵۱ ۱
۱۷ طرقبه طرقبه شاندیز ۱۳٬۲۰۰ ۱
۱۸ نقاب جوین ۱۲٬۴۸۳ ۱
۱۹ بجستان بجستان ۱۱٬۹۶۰ ۱
۲۰ خرو نیشابور ۱۱٬۹۳۲ ۲
۲۱ کاریز تایباد ۹٬۷۰۹ ۲
۲۲ دولت‌آباد زاوه ۹٬۰۶۴ ۱
۲۳ صالح‌آباد تربت جام ۸٬۹۶۳ ۲
۲۴ سنگان خواف ۸٬۹۵۸ ۲
۲۵ خلیل‌آباد خلیل‌آباد ۸٬۴۲۴ ۱
۲۶ مشهدریزه تایباد ۸٬۳۴۱ ۳
۲۷ باخرز باخرز ۷٬۳۹۶ ۱
۲۸ کلات کلات ۷٬۱۷۸ ۱
۲۹ نصرآباد تربت جام ۷٬۰۰۵ ۳
۳۰ جغتای جغتای ۶٬۸۳۳ ۱
۳۱ نیل‌شهر تربت جام ۶٬۶۸۲ ۴
۳۲ فرهادگرد فریمان ۶٬۶۲۰ ۲
۳۳ شاندیز طرقبه شاندیز ۶٬۵۷۰ ۲
۳۴ نشتیفان خواف ۶٬۵۶۶ ۳
۳۵ گلمکان چناران ۶٬۴۵۷ ۲
۳۶ انابد بردسکن ۵٬۹۶۸ ۲


جمعیت استان

ویژگی های کلی جمعیت براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ ،استان خراسان رضوی ۵,۵۹۳,۰۷۹ نفر جمعیت داشته و دومین استان کشور از نظر جمعیتی محسوب می شود.

رشد جمعیت و روند آن: جمعیت استان طی دهه های گذشته با روند متفاوتی افزایش یافته است. رشد طبیعی و مهاجرت از عوامل مؤثر در افزایش جمعیت استان بوده اند.(تقسیم استان در سال های اخیر در جمعیت استان تغییراتی را به وجود آورده است.)

جمعیت شهری و روستایی: در سال های اخیر جمعیت شهری این استان به علل مختلفی رشد سریعی داشته و در مقابل جمعیت روستایی آن کاهش یافته است.

عوامل مؤثر در رشد جمعیت شهری و کاهش جمعیت روستایی در استان
 رشد طبیعی جمعیت
 رشد ناشی از مهاجرت زیاد روستاییان به شهرها

 مهاجرت از سایر نقاط کشور و استان به شهر مشهد
 تبدیل شدن برخی از نقاط روستایی به نقاط شهری
 از بین رفتن برخی از روستاها به علت گسترش شهرها (قرار گرفتن برخی روستاها در حریم شهرها)
تراکم جمعیت در استان: تراکم نسبی در استان با توجه به وسعت ۱۱۶,۴۹۳ کیلومتر مربع و جمعیت حدود ۵,۵۹۳,۰۷۹ نفر در سال ۱۳۸۵ ، در هر کیلومتر مربع ۴۸ نفر است. این رقم نشان می دهد که استان از تراکم جمعیتی زیادی برخوردار نیست. یکی از دلایل آن، شرایط نه چندان مساعد طبیعی در بیشتر بخش های استان است. شهرستان مشهد با ۲۷۸ نفر و بجستان با حدود ۸ نفر در هر کیلومتر مربع، بیشترین و کمترین تراکم جمعیت را در استان به خود اختصاص داده است.

شیوه های زندگی در استان

۱ زندگی کوچ نشینی

زندگی کوچ نشینی پیوند بسیار نزدیکی با طبیعت دارد.این شیوهٔ زندگی در گذشتهٔ این کشور و استان از رونق برخوردار بوده است ولی امروزه تحولات اجتماعی، توسعه شهرها و روستاها و مشکلات محیطی مانند خشکسالی این شیوهٔ زندگی را از رونق انداخته است و بسیاری از کوچ نشینان به زندگی نیمه کوچ نشینی، و یکجانشینی رو آورده اند.

عشایر با ۶۴۷۲ خانوار، بالغ بر ۳۰۲۹۵ نفر جمعیت استان را شامل می شوند.(حدود ۱٪ جمعیت کل استان) عشایر استان به صورت ۳۵ طایفه مستقل هستند، که با وجود کمی جمعیت، سهم مهمی از گوشت استان را تولید دام سبک کشور می شود، را در اختیار دارند). / می کنند ( ۹۰۰۰۰۰ واحد دامی که شامل ۱۰ ٪ دام استان و 3/8٪ عشایر به صورت کوچرو، نیمه کوچرو و رمه گردان در مناطق ییلاقی و قشلاقی استان امرار معاش می کنند. از نظر پراکندگی جمعیت عشایر در سطح ۱۲ شهرستان: مشهد، کلات، سرخس، چناران، قوچان، درگز، نیشابور، سبزوار، خواف، خلیل آباد، کاشمر و بردسکن پراکنده اند. تعدادی از عشایر استان در فصل قشلاق به چهار استان گلستان(مراوه تپه)، یزد،خراسان شمالی و خراسان جنوبی کوچ می کنند و در فصل ییلاق نیز، استان میزبان عشایر سمنان و خراسان جنوبی است.


۲ زندگی روستایی
تأثیر عوامل جغرافیایی در ایجاد و استقرار روستاهای استان: در استان مانند سایر نواحی ایران ایجاد و استقرار روستاها تابعی از عوامل طبیعی نظیر دسترسی به آب و اراضی حاصلخیز است. به همین جهت در نواحی پایکوهی، دره ها و همچنین دشت هایی که شرایط مناسبی از نظر آب و خاک دارند، روستاهای بیشتری به وجود آمده است. روستا های استان را از نظر موقعیت مکانی و ارتفاع به سه دسته: روستاهای دشتی  کوهپایه ای  میان کوهی (دره ای) می توان تقسیم نمود.

شکل روستا و مساکن روستایی: به دلیل محدودیت های شرایط طبیعی نظیر آب و اراضی حاصلخیز، روستاهای استان از نوع متمرکز می باشند و شکل روستاها تحت تأثیر عواملی چون افزایش جمعیت،راه ها و ناهمواری ها به شکل های طولی، پلکانی و شعاعی دیده می شوند. مصالح و الگوی معماری که روستائیان در گذشته از آن برای ساخت مساکن خود استفاده می کردند با شرایط محیط زندگی آنان پیوند داشت. به دلیل توسعه ارتباطات و یکسان شدن شیوه های زندگی در جوامع، امروزه این پیوند کم رنگ شده است.

منابع در آمد روستاییان: روستائیان در تأمین معیشت خود بیشتر به محیط پیرامونشان وابسته هستند، همچنین به سبب تلاش برای خود کفایی در نیاز های خود معمولاً به انجام بیش از یک فعالیت می پردازند. زراعت و باغداری، دامداری، کارهای خدماتی و صنایع دستی به ترتیب در استان بیشترین سهم را در اشتغال و تأمین درآمد به خود اختصاص می دهند. با توجه به ویژگی ها و قابلیت های هر بخش از استان، روستائیان ازگذشته در کنار زراعت، باغداری و دامداری، برای تأمین نیازهای خود به صنایع دستی نیز می پرداخته اند. البته امروزه انجام این فعالیت ها به عنوان منبع تأمین درآمد انجام می شود. از رایج ترین این صنایع می توان به قالی و گلیم بافی (در سراسر استان)، فیروزه تراشی (نیشابور)، سفال (مند گناباد)، ابریشم بافی (کلات)، ابریشم کشی (بایگ) و پوستین دوزی (قوچان و شاندیز) اشاره کرد.

چگونگی شکل گیری شهر ها و سیمای شهری
در استان، هر کجا بستر مناسب برای ایجاد و توسعه شهر، چون منابع آب و راه های ارتباطی وجود داشته است، سکونت گاه های شهری شکل گرفته اند. وجود شهرهای باستانی و تاریخی در استان نشان دهندهٔ قدمت این شیوهٔ زندگی است.

سیما و بافت شهرها در گذشته
در گذشته هستهٔ اصلی شهرها از سه بخش تشکیل می شد: ۱ کهندژ که محل استقرار والی و حاکم شهر « ارگ » و اطرافیانش بود. ۲ شارستان، محل اصلی زندگی و سکونت ساکنان شهر بود و بازار، مسجد و سایر مراکز عمومی در این بخش قرار داشتند. ۳ ربض (حومه)، این بخش معمولاً در بیرون دیوار شهر واقع بود و مزارع و باغات و کاروانسراها در آن قرار داشتند. در بخش شارستان منازل به صورتی متمرکز، به وسیلهٔ کوچه ها و معابر تنگ و پیچ در پیچ به هم مربوط بودند. شهر معمولاً از محلات مختلفی تشکیل می شد. کوچه ها و گذرگاه ها به سمت مراکز عمومی (مسجد جامع، حمام،بازار و …) منتهی می شد. راسته بازارها، محلات شهر را به هم پیوند می دادند. شهر های بزرگ و مهم برای مقابله با دشمن و حفظ امنیت، دور خود خندق و برج و بارو داشتند که به وسیلهٔ چند دروازه، شهر را با محیط بیرون مربوط می کردند. بخشی از آثار دوران تاریخی را در بافت مرکزی و سنتی برخی از شهرهای استان هنوز هم می توان مشاهده کرد.

چهره و بافت جدید شهرها: طی چند دههٔ اخیر دگرگونی های اجتماعی و تحولات اقتصادی (گسترش امنیت، افزایش جمعیت، استفادهٔ گسترده از وسایل نقلیه موتوری) توسعه شهرها و رشد شهرنشینی را به دنبال داشته است. به دنبال این تحولات چهره و بافت شهرها نیز تغییر یافت. در چند دههٔ اخیر رشد و توسعهٔ شهرها بدون توجه به شرایط طبیعی و هویت فرهنگی ایرانی  اسلامی، سبب شده است که شکل و بافت شهرها از بین رفته، بدون آن که هویت جدید و مناسبی جایگزین آن گردد. گسترش شهرنشینی و
توسعهٔ شهرها مشکلاتی در عبور و مرور و تأمین خدمات برای ساکنین و افزایش هزینه ها را برای مدیریت شهری به همراه داشته است. به همین جهت برای حل مشکلات موجود در شهرها برنامه ریزی شهری ضرورت یافته است.در این زمینه می توان به تهیهٔ طرح های جامع و تفصیلی برای شهرهای بزرگ استان به ویژه مشهد اشاره کرد.


ویژگی های فرهنگی استان خراسان رضوی

ویژگی های فرهنگی استان

تمام دستاوردهای مادی و غیرمادی که محصول دست و اندیشه انسان است و طی قرن ها تجربه برای بشر فراهم آمده فرهنگ او را تشکیل می دهد. استان خراسان رضوی به لحاظ ترکیب قومی از تنوع فراوانی نسبت به سایر استان ها برخوردار است و علاوه بر فارس ها اقوام مختلفی را از طوایف کرد، ترک، بلوچ وعرب را در خود جای داده است. بسیاری از این اقوام ریشه در زندگی کوچ نشینی دارند و در طول چند قرن اخیر از چادرنشینی به نیمه کوچ نشینی و یکجانشینی گرویده اند. سنت ها و آداب و رسوم هر قوم تشکیل دهندهٔ هویت آن قوم است و شناخت آنها به حفظ ارزش ها و میراث کهن و دیرین جامعه کمک می کند. آداب و رسوم محلی خراسانی را می توان در مراسم نوروز، شب چله، ازدواج و عروسی، مرگ و تعزیه، تهیه پوشاک و خوراک، بازی ها، ادبیات عامه، موسیقی و رقص های محلی و... جستجو کرد.

عید نوروز
ایرانیان قدیم شادی و نشاط را از موهبت های خدایی می پنداشتند. این عید یکی از بزرگ ترین و قدیمی ترین اعیاد ایران و یادگار چندهزارساله کشور ماست؛ به عنوان نمادی از پیروزی نیکی بر بدی و روشنایی بر تاریکی در موقع اعتدال بهاری با شکوه خاصی جشن گرفته می شود. عید باستانی نوروز، چه پیوند هایی با دین اسلام دارد؟ هنگام تحویل سال نو عده ای به اماکن مذهبی می روند و گروهی نیز با خانواده بر سر سفره هفت سین می نشینند. البته عدهٔ زیادی از مجاوران و زائران تمایل دارند که ساعت تحویل سال را در بارگاه امام رضا (ع) به سر برند.

در بعضی از نواحی استان در گذشته نه چندان دور، شب قبل از عید نوروز را « عید مرده ها » می نامیدند. آنها در روز و شب عید مرده ها به قبرستان می رفتند و از تمامی شیرینی و تنقلاتی که برای سفره عید نوروز زندگان باید فراهم می آوردند، مقداری را هم بر روی قبر مردگان می گذاشتند تا فقرا و تهیدستان استفاده کنند. مردم استان روز اول عید به دیدن کسانی که در سال گذشته عزیزی را از دست داده اند می روند تا یادآور جای خالی او شوند. اعیاد مذهبی نیز در خراسان با شکوه هر چه تمام تر برگزار می شود. عید مبعث، ١٣ رجب، عید غدیر، عید قربان و میلاد امام رضا(ع) از جمله این اعیاد است.

شب چله
یلدا به معنای ولادت خورشید است. ایرانیان قدیم بر این باور بودند که در شب یلدا تسلط تاریکی بر زمین بیشتر است و چون فردای آن شب روشنایی بر ظلمت غالب و روز طولانی تر می شد، پس تولد دوباره خورشید را که مظهر روشنایی است جشن می گرفتند. در این شب افراد خانوار دور هم جمع می شوند، لذا کوچک ترها به رسم دید و بازدید به دیدن بزرگ ترها می روند.گفت و شنود خانوادگی، بازگویی خاطرات و قصه گویی پدربزرگ ها و مادربزرگ ها از مواردی است که یلدا را برای خانواده ها دلپذیرتر می کند.

شب چلگی: پیشکش بردن هدایایی به صورت خُنچه از سوی فامیل داماد به خانهٔ نوعروس از دیگر آیین های این شب در خراسان است. از سوی دیگر خانواده عروس با برگزاری جشنی کوچک و آماده کردن شام از خانواده داماد و اقوام نزدیک خود پذیرایی می کنند.

خواستگاری و ازدواج
چگونگی انتخاب همسر و آداب مربوط به آن از شاخص های تمایز بخش اقوام و ملل مختلف است. بخشی از آداب خواستگاری و ازدواج در خراسان رضوی همانند سایر نقاط ایران است. بله برون، عقدکنان، عروس کشان، جهیز برون، پاتختی و پاگشایی تقریباً در تمامی نقاط ایران انجام می یابد لکن در کیفیت انجام آن در مناطق مختلف کشور و نیز خراسان رضوی تفاوت هایی دیده می شود.

عقد بالاسر حضرت: در مشهد مرسوم است که جهت خوش یمنی و مبارکی، مراسم عقد در حرم امام رضا (ع) برگزار شود. لذا عروس و داماد به حرم مطهر امام رضا (ع) رفته و صیغه محرمیت در آن مکان جاری می گردد. به این عمل عقد بالاسر حضرت گفته می شود.

مراسم محرم و صفر
برگزاری مراسم عزاداری در خراسان سابقهٔ طولانی داشته و هر ساله بر عظمت آن افزوده می شود. قبل از شروع محرم در مساجد و تکایا مراسم مربوط به عَلَم بندان اجرا می شود. با شروع ماه محرم مجالس عزاداری برپا شده و در روزهای تاسوعا و عاشورا به اوج خود می رسد. این ایام همواره به عنوان روزهای خیرات و روا شدن حاجات شهرت داشته است و به همین دلیل مردم در این ایام به نشانه اظهار محبت به امام حسین(ع) و یارانش در اطعام عزاداران می کوشند. اربعین حسینی نیز با مراسم ویژه ای در سراسر استان برگزار می شود و مردم در مساجد واماکن زیارتی به عزاداری می پردازند.

مراسم چهل و هشتم
هر ساله در سه روز آخر صفر  که مصادف با رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع)( ۲۸ صفر) و شهادت حضرت امام رضا (ع) (آخر صفر) است  شهر مشهد حال و هوای خاصی پیدا می کند. گروه های زیادی از مردم در قالب هیأت های مذهبی از تمامی نقاط کشور به مشهد عزیمت کرده و در حرم ملکوتی حضرت رضا(ع) به عزاداری می پردازند.

تعزیه خوانی (شبیه): تعزیه در لغت به معنای اظهار همدردی و سوگواری است. تعزیه خوانی یک آیین مذهبی  عبادی، و ترکیبی از هنر کهن داستان سرایی و نقالی و سنت روضه خوانی  نوحه سرایی در ایران است.که در بسیاری از نقاط استان در این ایام برگزار می شود. شهرستان کاشمر مراسم تعزیه و یا به اصطلاح محلی « شبیه خوانی » در ماه محرم و صفر به صورت بسیار با شکوهی اجرا می گردد، به گونه ای که شهر کاشمر در این ایام پذیرای شمار فراوانی از هیأت ها و مردم عزادار شهر و روستاهای مجاور است. هرروز شبیه خوانی، مختص به یکی از اهل بیت امام حسین (ع) است. شبیه شهادت امام حسین (ع) و یارانش در اکثر روستاهای کاشمر به اجرا درمی آید.

چراغ برات یا شب های برات: در خراسان، شب های دوازدهم و سیزدهم و چهاردهم ماه شعبان را برات می نامند. اوج مراسم و پایان آن در روز چهاردهم شعبان است که به روز برات شهرت دارد. مردم از صبح به تدریج به آرامستان های عمومی می روند و بر حسب توانایی خود مجمعه ای از خرما و نقل می برند و بر سر آرامگاه  به ویژه تازه درگذشتگان خود  می نشینند و نذرهای خود را بین مردم پخش می کنند.

باران خواهی
در کنار اقداماتی که مردم خراسان رضوی برای مقابله با کم آبی انجام داده اند، در سال های کم باران و خشک سالی آیین باران خواهی را به جا می آورند. مردم با راز و نیاز، اطعام مستمندان، خواندن دعا و اشعار عامیانه از خداوند طلب باران می کنند. این مراسم در گذشتهٔ نه چندان دور در نقاط مختلف استان برگزار می شد و در برخی از آن ها هنوز هم متداول است.

آیین باران خواهی: در بعضی از مناطق مانند خواف و صالح آباد در مواقع خشک سالی عده ای جمع می شوند و با چوب و لباس آدمکی می سازند و یک نفر آن را بر دوش گرفته و جلوی گروه حرکت می کند. در ضمن حرکت، شعر (الله بده تو باران) را با صدای بلند می خواند. فردای آن روز با خوراکی هایی که از مردم جمع کرده اند غلور (نوعی آش) پخته و به امید باران بین مردم تقسیم می کنند. (نمونه ای از اشعار مربوط به مراسم باران خواهی ذکر می شود)
الله بده تو بارون به حرمت مزارون
گل های سرخ لاله زیر خاک مِناله

بُزغَله شیرمَایه
چُپو( چوپان) پن

یر مَایه

فنجان خانه کاخک: آبِ هفت رشته قنات بزرگ کاخک به شیوه بسیار پیچیده ای در خانه فنجان که مرکز مدیریت توزیع آب محسوب می شود، بین مالکین تقسیم می شود.در خانه فنجان به صورت شبانه روزی، آب توسط افراد معتمد و بدون استفاده از ساعت به وسیله دو ظرف مسی شش و یک لیتری که فنجان نام دارد زمان بندی می شود. اصطلاحاً مدت زمانی که ظرف کوچک به وسیله سوراخی که در کف آن تعبیه شده از آب ظرف بزرگتر پر می شود « یک فنجان » گفته می شود. خرید و فروش و اجاره آب نیز بر اساس همین واحد تقسیم آب یعنی فنجان صورت می گیرد.

پوشاک محلی: لباس بارزترین نماد فرهنگی و از نخستین نیازهای انسان در طول تاریخ بوده است. جنس و مدل آن تحت تأثیر محیط، شیوه زندگی و ارزش های فرهنگی مردم متفاوت بوده است. مهاجرت اقوام کرد، بلوچ، ترک و ترکمن در طول زمان به این استان دگرگونی پوششی در قلمرو زندگی این اقوام ایجاد کرده است.

بازی ها و ورزش ها
بازی های متنوعی در نقاط مختلف استان در بین کودکان و بزرگسالان رایج است و انجام برخی از آنها از ملزومات برپایی جشن ها محسوب می شود. برخی از این بازی ها قدمت زیادی دارند. ازجمله این بازی ها می توان به کشتی، زورخانه، کبدی، قایم باشک، الک دولک، هفت سنگ، اسب سواری، پادشاه  وزیر، عموزنجیرباف و... اشاره کرد.


کشتی با چوخه: کشتی با چوخه یکی از معروف ترین ورزش های محلی ایران است که ریشهٔ تاریخی و باستانی داشته و در مناطق شمالی استان رواج دارد. از قدیم کردها و ترک های استان به این کشتی اهمیتی خاص داده و در پرورش پهلوانان این رشته کوشیده اند.چوخه، واژه ای کردی است که به تن پوشی پشمی و محکم که چوپانان در زمستان ها در مناطق کوهستانی می پوشیده اند اطلاق می شود.

ورزش سنتی باستانی یا زورخانه: زورخانه، ورزش سنتی باستانی ایرانیان است. از قدیم در مشهد و شهرهای دیگر خراسان رضوی زورخانه وجود داشته است. در زورخانه علاوه بر ورزش، ترویج آیین پهلوانی، مردمداری، تواضع و جوانمردی مدنظر ورزشکاران بوده است.

زبان و ادبیات عامیانه
به دلیل سکونت اقوام گوناگون، زبان هاو گویش های بسیاری در خراسان رضوی وجود دارد. (به عنوان مثال گویش های محلی مشهدی، سبزواری، نیشابوری،تربت حیدری و … و زبان های فارسی، ترکی، کردی و…).یکی از شاخه های فرهنگ عامیانه، ادبیات عامیانه یا شفاهی است. ادبیات عامیانه را جدا از زندگی مردم نمی توان دانست. این گونه آثار با زندگی و مسائل معیشتی مردم کاملاً مرتبط است. شامل روایت های منظوم یا شعر عامیانه (لالایی، ترانه، دوبیتی، چیستان و..) و روایت های منثور (مثل، حکایت و افسانه و...) است.

شعر عامیانه: لالایی های قدیمی، حرف ها، درد دل ها و خاطره گویی های مادران برای فرزندان است. اوج تمایلات مذهبی را می توان در لالایی ها جست. خدا، نماز، پیغمبر (ص)، علی (ع) و امام رضا (ع) از کلماتی هستند که لابه لای لالایی ها بسیار آمده اند. چند نمونه لالایی خراسانی
٭ لالا لالا، گ ل نارُم زِ غم های تو بیمارُم
تورَه دارُم چه غم دارُم هزار شکِرش به جا آرُم

دوبیتی خراسانی
گِلَه در کال و مو در پشتِ کالُم گِلَه چرخ می خوره و موبی قرارُم
الهی گرگ ظالم تو ب میری که هر شُو می بری مال حلالم
مثل های خراسانی: مثل ها بیان ساده، عامیانه مردم از رویدادهای روزمره زندگی است. با توصیف و تحلیل ضرب المثل ها می توان به اعتقادات و شرایط اقتصادی  اجتماعی هر قومی پی برد. چند نمونه مثل:
٭ دعوای سر شیار به از صلح سَِر خرمنه = دعوای سر شیار زمین بهتر از صلح سر خرمن است. نظیر ضرب المثل جنگ اول بهتر از صلح آخر است.
٭ دیفال رهک رویه کاگِل کِردن = دیوار را یک رویه کاه گل کردن به معنای این که کار را فقط از یک جنبه در نظر گرفتن. نظیر ضرب المثل آن روی ورق را نخوانده است.
٭ صد تا چُقوک با جیک وپیکش نیم مَنَه = صدتا گنجشک با بچه هایش نیم من است به معنای ناچیزی و کم اهمیتی یک چیز است. نظیر ضرب المثل صد من پر قو یک مشت است.
٭ از بس اَو گرم خورده اُو سرد هم پُف مِنَه (اُو = آب) = دربارهٔ کسی گفته می شود که بسیار فریب خورده است. لذا وقتی با حقیقت روبرو می شود باور نمی کند.
٭ زعفرون نخورده، لب و پوزم زرده = زعفران نخورده ام و لب و پوزه ام زرد است. به معنای این که برای کاری که انجام نداده ای بازخواست شوی. نظیر ضرب المثل آش نخورده و دهن سوخته.

موسیقی

استان خراسان رضوی یکی از مراکز بسیار مهم موسیقی پر جاذبه و غنی « مقامی » است که سابقه آن به هزاران سال پیش برمی گردد. خراسانی ها در نواختن موسیقی از سازهایی همچون تار، دو تار، سه تار، نی، دهل، سرنا، دایره و تنبک استفاده می کنند.

١ نقاره و نقاره خانه: در عهد باستان و به رسم نیاکان به آفتاب که بزرگترین نمایندهٔ قوای زنده طبیعت بود، سلام می گفتند و پنهان شدن آن را نیز پیام می دادند و به این ترتیب طلوع و غروب خورشید را با نقاره نوازی ارج می نهادند. نقاره اکنون در حرم امام رضا (ع) در دو نوبت نیم ساعت به طلوع و نیم ساعت به غروب آفتاب و در تمامی اعیاد مذهبی و شب های ماه رمضان برای توجه روزه داران و اعلام زمان سحر نواخته می شود.

٢ دوتار: در نوع خود از کهن ترین سازهای زهی در ایران است.
شیوه های اجرا و دوتار نوازی در خراسان بسیار متنوع و متفاوت از یکدیگر است. بطور نمونه اجرای آن در شمال استان (قوچان) با تربت جام، تایباد و خواف متفاوت و هر کدام صاحب سبک خاص خود هستند. یکی از ویژگی های موسیقی محلی خراسان جنبه عرفانی، دینی و حماسی آن است. در شرق استان اجرای موسیقی به همراه رقص محلی و چوب بازی صورت می گیرد.


پیشینۀ تاریخی استان خراسان رضوی

خراسان به دلیل برخورداری از موقعیت خاص جغرافیایی؛ همواره یکی از مراکز بزرگ فرهنگ و تاریخ در فلات ایران بوده است. شما در این درس با برخی از آثار فرهنگی و تاریخی و میراث های ماندگار استان خود که بخشی از خراسان بزرگ قلمداد می شود آشنا می گردید.

خراسان رضوی پیش از تاریخ
قدیمی ترین آثار انسانی بدست آمده در خراسان مربوط به منطقه کشف رود است، باستان شناسان قدمت این آثار را حدود یک میلیون سال تخمین زده اند. مطالعات باستان شناسی انجام شده در خراسان حکایت از چنین سابقه ای دارد. وجه تسمیه: خراسان یعنی خاستگاه برآمدن خورشید. خورآسان یا خورآیان نام گذشته خراسان است که از دو کلمهٔ « خور » به معنی خورشید و « آسان » و یا « آیان » به معنی ظاهر شدن و برآمدن است.

اشکانیان احیاگر استقلال ایران: پس از سقوط دولت هخامنشی جانشینان اسکندر، دولتی بنام « سلوکیان » تشکیل دادند که این دولت، توسط قوم پارت از خراسان برچیده شد و اشک اول حکومت اشکانیان را پایه گذاری کرد.

دولت اشکانی پس از آن، چند قرن با دولت قدرتمند روم، روبه رو بود و جنگ های بزرگی بین این دو قدرت بزرگ جهانی درگرفت که در بسیاری از جنگ ها، اشکانیان پیروز می شدند، از جمله در زمان فرمانروایی اُرد (اشک سیزدهم)، کراسوس سردار رومی به ایران حمله کرد. کراسوس توسط سردار معروف و جوان ایرانی « سورنا » شکست خورد.



خراسان پس از ورود اسلام به ایران: استقرار حاکمان اموی در خراسان و سخت گیری و ظلم آنان در منطقهٔ خراسان و مهاجرت و فرار گروه های سیاسی  مذهبی مخالف حکومت اموی؛ خراسان را به کانون مبارزه علیه دولت بنی امیه تبدیل کرد. سرانجام از میان این مخالفین، سردار معروف خراسانی ابومسلم قد برافراشته و حکومت بنی امیه را ازبین برد و قدرت به عباسیان رسید.

خراسان زمینه ساز استقلال و احیای زبان فارسی: با روی کار آمدن عباسیان و پیروی آنان از شیوه حکومتی ساسانی، آنان مجبور به استفاده از وزیران ایرانی و خراسانی (خاندان برمکی و خاندان سهل) در ادارهٔ امپراطوری خود شدند. اما بزودی عباسیان در برخورد با مخالفان راه و روش بنی امیه را در پیش گرفتند. نتیجه این برخوردها زمینه های مخالفت با بنی عباس در خراسان و مناطق شرقی ایران را فراهم آورد. در اوایل قرن سوم هجری مأمون خلیفه عباسی یکی از معروفترین سرداران خود را که طاهر معروف به ذوالیمینین بود، امیر خراسان کرد. طاهر که یک ایرانی از اهالی پوشنگ (نزدیک هرات امروزی) بود، از اختلاف خاندان عباسی استفاده کرده و اولین دولت ایرانی پس از اسلام را در خراسان آن زمان به وجود آورد و مرکز حکومت خود را شهر نیشابور قرار داد. پس از طاهر ادامهٔ این استقلال طلبی را صفاریان و سامانیان و… دنبال کردند. سامانیان که قلمرو آنان خراسان و ماورالنهر بود به ادبیات و فرهنگ و زبان فارسی توجه خاصی نشان دادند. بزرگانی چون رودکی؛ کسایی؛ بلعمی؛ جیهانی و… در
این دوره می زیستند. ضمن رونق زبان فارسی بسیاری از کتاب ها از عربی به فارسی ترجمه شدند.
خراسان عرصه تاخت و تازاقوام مهاجم: پس از طاهریان و صفاریان و سامانیان،این سرزمین بارها توسط قبایل مهاجم آن سوی سیحون وجیحون مورد تاخت وتاز قرار گرفت و سرانجام غزنویان به حکومت رسیده و غزنین را پایتخت خود قرار دادند. دربار غزنویان مرکز تجمع شاعران و نویسندگانی بود که همگی به زبان فارسی و فرهنگ خراسانی آثار خود را عرضه می کردند. منوچهری و عنصری در دربار سلطان محمود بسر می بردند و فردوسی توسی نیز که شاهنامه را به نظم در آورده است،در همین دوره زندگی می کرد. پس از غزنویان، دولت سلجوقیان بر خراسان و ماورالنهر مسلط شدند و امپراتوری وسیعی را در سرزمین ایران به وجود آوردند که در حقیقت پایه های آن را وزیران خراسانی چون عمیدالملک کندری و خواجه نظام الملک توسی پایه گذاری کردند. عصر سلجوقی اوج شکوفایی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی به شمار می رود. در این دوران تجارت رونق گرفت، جادهٔ ابریشم احیا شد و شهرهایی همانند سرخس، توس، قوچان، سبزوار و به ویژه نیشابور تبدیل به مراکز مهم علمی، تجاری و فرهنگی شدند. تأسیس مدارس نظامیه در شهرهای نیشابور، بغداد، خرگرد (خواف) توسط خواجه نظام الملک، امپراتوری سلجوقی را به اوج اقتدار و عظمت رسانید. از این دوران آثار معماری و هنری زیادی در گوشه و کنار خراسان به یادگار مانده است.

خراسان پس از حمله مغول: چنگیزخان مغول و سپاهیانش به سال ۶۱۷ ه .ق همانند سیلی ویرانگر به خراسان سرازیر شدند و یک بار دیگر شهرهای پررونق و آباد خراسان ویران گردید. این حملات در سال ۶۵۴ ه .ق توسط هلاکو خان مغول تکرار شد و سرانجام دولت ایلخانان تأسیس شد.

سربداران: در سال ۷۳۷ ه .ق امیر عبدالرزاق از مردان ظلم ستیز منطقهٔ سبزوار، در قریه باشتین علیه حکام مغولی قیامی را آغاز کرد و موفق به تشکیل دولت شیعی مذهب به نام سربداران در سبزوار و بخشی از خراسان گردیدند. پس از سقوط دولت سربداران روند نفوذ و گسترش مذهب شیعه در بخش هایی از خراسان همچنان تداوم یافت. پس از مدتی در سال ۷۸۱ ه .ق خراسان بار دیگر مورد حملات ویرانگر تیمور واقع شد، اما نوادگان او تسلیم فرهنگ اسلامی  ایرانی شده و با تأسیس دولت تیموریان (به ویژه در خراسان) عامل ایجاد آثار هنری و معماری ماندگاری شدند.

با تشکیل دولت صفویه و رسمیت دادن به مذهب شیعه آنها به خراسان و مشهد توجه خاصی نشان دادند. دولت صفویه در تاریخ به دلیل برقراری امنیت، توسعه اقتصادی و وحدت سیاسی در ایران از جایگاه خاصی برخوردار است. پس از سقوط صفویه توسط محمود افغان، نادر شاه افشار از خراسان (منطقه درگز و ابیورد) قیام کرد و با شکست دادن افغان ها یک بار دیگر اقتدار ایران را بازگرداند. نادر مدتی مشهد را به عنوان پایتخت خود برگزید. در دورهٔ زندیه مشهد وخراسان همچنان در دست نوادگان نادر باقی ماند و سرانجام آقا محمدخان قاجار بساط دولت نادری را در مشهد برچید. در دورهٔ قاجاریه بخش های مهمی از خراسان بزرگ از ایران جدا شد.

در عصر پهلوی اول و با مطرح شدن کشف حجاب درسال ۱۳۱۴ ه .خ مردم مشهد به این عمل اعتراض کرده و با تجمع در حرم و مسجد گوهرشاد مورد حملهٔ نیروی های امنیتی و پلیس واقع شده و تعدادی شهید و مجروح شدند. در اعتراض به کشف حجاب، علمای مشهد و شیخ بهلول گنابادی نقش مهمی داشتند.

خراسان زادگاه زبان فارسی پس از ورود اسلام به ایران
اگر ادبیات و زبان باستانی در ایران مورد بررسی قرار گیرد، بی شک بخش عمدهٔ آن ریشه در خراسان بزرگ دارد. خط و زبان پهلوی متعلق به عصر اشکانیان و آنان نیز منتسب به خراسان هستند. از اواخر دورهٔ ساسانی و سده های پس از اسلام، خراسان محل ظهور زبان دری گردید. امروزه هرگاه از فارسی دری سخنی به میان می آید، منظور زبان مردم خراسان است. خراسان در گسترهٔ فرهنگ و تمدن ایران اسلامی پرچم دار انتقال فرهنگ و تمدن بین شرق و غرب بوده است. وجود فِرَق و اندیشه های مختلف در خراسان،زمینهٔ پیدایش علوم اسلامی و گسترش مراکز علمی و دینی را به وجود آورد.

امام رضا(ع) در خراسان
ورود امام رضا علیه السلام به خراسان و استقبال مردم از امام رضا (ع)، زمینه ساز گسترش شیعه در خراسان گردید. دعوت مأمون خلیفه عباسی از امام رضا (ع) به خراسان و انتخاب ایشان به عنوان ولایتعهدی نشانهٔ بارز قدرت و نفوذ شیعیان در خراسان است.

حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا (ع) هشتمین امام شیعیان، روز یازدهم ذی القعده سال ۱۴۸ ه .ق در شهر مدینه متولد شدند و سرانجام روز جمعه آخر صفر سال ۲۰۲ ه .ق به دستور مأمون عباسی به شهادت رسیدند. مباحث علمی با پیروان دیگر ادیان از ویژگی های حضور امام رضا (ع) در خراسان است. حرم مطهر امام هشتم (ع) از سال های اول بعد از شهادت آن امام مورد توجه شیعیان قرار گرفت و به کعبه آمال آنان تبدیل شد و هر روز بر خیل مشتاقان افزوده شد. فضاهای معماری و صحن های آستان قدس، تأسیسات عام المنفعه علمی و فرهنگی و جانبی آن طی صدها سال ایجاد شده که هریک به اقتضای اوضاع و احوال زمان ویژگی های هنری خاصی دارد. علاقه به امام رضا(ع) نه تنها منتسب به شیعیان است بلکه اهل تسنن و حاکمان غزنوی و سلجوقی به تجدید بنا و ترمیم فضاهای آستان قدس رضوی پرداختند.

علما و اندیشمندان خراسان رضوی
هر چند در اثر حملات ویرانگر اقوام مهاجم بخش عمدهٔ مراکز علمی، فرهنگی و تاریخی در این سرزمین از بین رفته است با وجود این، خراسان همواره خاستگاه و محل ظهور صدها عالم، عارف و شاعر و اندیشمند بوده است. امروزه نام بسیاری از آنها بر تارک خراسان و ایران می درخشد.

نام                                              محل تولد                                    شهرت
شیخ طوسی شیخ الطائفه              توس                                          عالم بزرگ شیعه و بنیانگذار حوزهٔ علمیه نجف
حکیم ابوالقاسم فردوسی                روستای باژتوس                           آفریننده کاخ بلند شاهنامه
امام محمد غزالی                           توس                                          فیلسوف، عارف و فقیه شافعی مذهب
خواجه نظام الملک                          توس                                         وزیر با کفایت و کاردان عصر سلجوقیان
عمیدالملک کندری                          کُندر                                          وزیر توانمند عصر سلجوقیان
خواجه نصیرالدین طوسی                 توس                                         وزیر توانای عصر ایلخانان، فقیه، ریاضی دان و منجم
عطار (شیخ فرید الدین عطار)            نیشابور                                     شاعر و عارف
حکیم عمر خیام                             نیشابور                                     ریاضی دان، منجم و شاعر
عطاملک جوینی                             جوین                                        وزیر معروف ایلخانان
خواجه شمس الدین جوینی              جوین                                       وزیر عصر ایلخانان
ابن فندق(ابوالحسن بیهقی)             بیهق (ششتمد)                        مورخ و نویسنده تاریخ بیهق، ریاضیات و علوم دینی
ابوسعید ابی الخیر                           مهنه( مه ولات)                         عارف و سالک معروف
حافظ ابرو                                       خواف                                       مورخ
شیخ احمد جامی                           تربت جام                                  مقامات عالیه عرفانی
ابوبکر تایبادی                                 تایباد                                        مقامات عالیه عرفانی
ابوریحان بیرونی                                                                            جغرافیدان، ریاضی دان و منجم
قطب الدین حیدر                             تربت حیدریه                              مقامات عالیه عرفانی
ملک الشعرا بهار                             مشهد                                      شاعر، ادیب وسیاستمدار

اسدی طوسی                               توس                                        شاعر و حماسه سرای قرن پنجم
ابوالفضل بیهقی                              حارث آباد بیهق                         مورخ (تاریخ بیهقی) عهد غزنوی
ادیب نیشابوری                               نیشابور                                   شاعر، عارف، عالم
اخوان ثالث                                     مشهد                                      شاعر
محمد پروین گنابادی                         کاخک گناباد                              ادیب، محقق
ملا عباس تربتی                              تربت حیدریه                             علوم دینی
غلام حسین یوسفی                        سبزوار                                    ادبیات
نورالدین عبدالرحمان جامی                خرگرد خواف                              شاعر و عارف مشهور
امام الحرمین ابوالمعانی جوینی          جوین                                       متلکم اشعری
حسنک وزیر ابوعلی حسن بن محمد میکال                                        ادیب، شاعر و وزیر عهد غزنوی
دقیقی طوسی                               توس                                        شاعر
ابوالفضل سرخسی                          سرخس                                   فقه و حدیث
سیف الدین باخرزی                          باخرز                                       فقه و حدیث
سید حسن مدرس                           محل دفن کاشمر                       عالم و فقیه و سیاستمدار
محمد تقی شریعتی                         مزینان سبزوار                           مفسر  اسلام شناس
مرتضی مطهری                               فریمان                                      فقیه، فیلسوف، اسلام شناس
علی شریعتی                                 مزینان سبزوار                            مورخ  جامعه شناس
حسن طبرسی ملقب به امین الاسلام مدفون در حرم امام رضا               فقیه ومحدث، مفسر
شیخ بهلول                                     گناباد                                       عارف، مبارز
حکیم ملاهادی سبزواری                    سبزوار                                     حکمت، فلسفه، عالم
آقا نجفی قوچانی                             قوچان                                      عارف و عالم
علامه شهرستانی                            نوخندان درگز                             نویسنده ملل و نحل شهرستانی


تاریخ :

  • وجود سنگ نوشته های فراوان در منطقه درگز و شادیاخ نیشابور و دشت کشف رود پیش از تاریخ۸۰۰۰۰۰ سال
  • سرزمین خراسان، بازوی بزرگ نظامی پادشاهان هخامنشی در شرق و از ایالت مهم این امپراتوری هخامنشیان ٥٥٠ تا ٣٢٠ ق م
  • خراسان کانون مبارزه و شورش علیه ظلم و ستم حاکمان سلوکی سلوکیان ٣٣٠ تا ١٢٩ ق م
  • احیای دوباره، استقلال ایران و آفرینش خط و زبان پهلوی در خطۀ خراسان توسط پارتیان اشکانیان ٢٥٦ ق م تا ٢٢٤ م
  • خراسان از ساتراپ های مهم و سد دفاعی مستحکمی در برابر مهاجمانی چون هون ها و هپتال ها ساسانیان ٢١٢ تا ٦٥٢ م
  • ورود اسلام به خراسان، تبدیل خراسان به کانون مبارزه علیه ظلم بنی امیه و قیام سردار بزرگ ابومسلم امویان ٤١ تا١٣٢ ه ق
  • تبدیل خراسان به مرکزیت سیاسی گروه های مذهبی و سیاسی و پذیرش ولایت عهدی امام رضا (ع) و شهادت آن حضرت عباسیان ١٣٢ تا ٦٥٦ ه ق
  • تشکیل اولین حکومت ایرانی در نیشابور توسط طاهربن حسین طاهریان ٢٠٦ تا ٢٥٩ ه ق
  • مبارزه با سلطه عباسیان و تشکیل حکومت های ایرانی و توجه به هنر و بازرگانی صفاریان ٢٤٧ تا ٣٩٣ ه ق
  • احیای زبان فارسی، گسترش نهضت ترجمه کتب از عربی به فارسی سامانیان ٢٧٩ تا ٣٨٩ ه ق
  • توجه دربار به شعر و شاعری و ظهور بزرگانی چون: فردوسی، عنصری بلخی، فرخی سیستانی و منوچهری غزنویان ٣٥١ تا ٥٨٢ ه ق
  • شکوفایی تمدن و فرهنگ ایران، تأسیس مدارس و رونق معماری و ظهور وزیرانی بزرگ چون کندری و خواجه نظام الملک و هجوم ویرانگر اقوام غز سلجوقیان ٤٢٩ تا ٤٩٠ ه ق
  • هجوم وحشیانه و ویرانگر چنگیزخان مغول به دلیل اشتباهات و بی کفایتی خوارزمشاهیان ٤٩٠ تا ٦٢٨ ه ق
  • تأثیر نظام اداری و فرهنگی ایرانی بر حکومت مغولی و رونق تجارت و عمران ایلخانان ٦٥١ تا ٧٥٦ ه ق
  • قیام سربداران بر علیه ظلم و ستم مغولان، استقرار حکومت شیعی و توسعه نهضت های شیعی سربداران ٧٣٦ تا ٧٨٨ ه ق
  • توسعه آثار هنری و معماری و رشد هنر ایرانی اسلامی در زمینه های گوناگون تیموریان ۷۷۱ تا ٩١٢ ه ق
  • ایجاد وحدت سیاسی و مذهبی و رسمیت مذهب تشیع، گسترش امنیت و رونق اقتصادی  توجه به شهر مشهد صفویان ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ ه ق
  • بازگشت اقتدار سیاسی و نظامی ایران به مرکزیت خراسان افشاریان ١١٤٨ تا ١٢١٨ ه ق
  • تأمین امنیت و توسعه کشاورزی، تأکید بر استقلال ایران، توسعه بازرگانی با سایر کشورها زندیه ١١٦٦ تا ١٢٠٩  ه ق
  • رقابت های استعماری و جدایی بخش های بزرگی از سرزمین ایران به ویژه خراسان قاجاریه ١٢١٠ تا ١٣٠٤ ه ق
  • ظهور استعمار جدید، واقعه کشف حجاب، اشغال ایران توسط متفقین  روس ها در مشهد پهلوی اول ١٣٠٤ تا ١٣٢٠ ه ش
  • ظهور و تأثیر نفت در اقتصاد ایران، ملی شدن صنعت نفت، کودتای ۲۸ مرداد پهلوی دوم ١٣٢٠ تا ١٣٥٧
  • تغییرات اساسی در نظام سیاسی و فرهنگی کشور، تدوین قانون اساسی، گسترش حاکمیت اسلامی، هشت سال دفاع مقدس. جمهوری اسلامی ایران ١٣٥٧


توانمندی های استان خراسان رضوی

گردشگری

شهر مشهد مقدس، به عنوان پایتخت معنوی ایران، دومین قطب گردشگری مذهبی جهان اسلام پس از مکه معظمه، محسوب می شود. 10 درصد از کل بناهای آرامگاهی کشور که تعداد کل آن ها در حدود ۶ هزار است در خراسان رضوی قرار دارد علاوه بر این، مواهب طبیعی و بناهای فرهنگی و تاریخی بدیع و پرجاذبه، این خطّه را به یکی از قطب های گردشگری ایران زمین تبدیل کرده است. استان خراسان رضوی از نظر تعداد گردشگران زیارتی داخلی و خارجی بالاترین رتبه را در سطح کشور داراست.

جاذبه های گردشگری در استان خراسان
الف) جاذبه های مذهبی
مشهد پایتخت معنوی ایران: همه ساله تعداد زیادی زائر ایرانی و خارجی به ویژه ازکشورهای همسایه، با انگیزه زیارت به مشهد سفر می کنند. در مناسبت های مذهبی به ویژه میلاد امام رضا (ع)، رحلت پیامبر گرامی(ص)، شهادت امام رضا (ع) و ایام نوروز تعداد زائران را به حدود ۵ میلیون نفر می رساند و جمعیت این شهر را به ۲ تا ۳ برابر معمول افزایش می دهد.

ب) جاذبه های طبیعی (اکوتوریسم): شهرستان های واقع در رشته کوه های بینالود و هزار مسجد چون: نیشابور، بینالود،کلات نادری، قوچان، چناران، درگز و سرخس و… با جاذبه هایی مانند: کوهنوردی،صخره نوردی، غار نوردی،چشم انداز های طبیعی، آبشارها و… گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می کنند. از طرف دیگر شهرستان های بجستان، کاشمر، گناباد و بردسکن و … با داشتن گونه های منحصر به فرد گیاهی و جانوری، پدیده های طبیعی بی همتای کویری مشتاقان فراوانی را به سوی خود فرا می خوانند. محور طرقبه  جاغرق و شاندیز  زشک در نزدیکی مشهد و باغرود و دررود نیشابور با داشتن تأسیسات و امکانات رفاهی نقش مؤثری در جذب گردشگران دارند. منطقه حفاظت شده تندوره درگز، دریاچه بزنگان سرخس، آب های گرم معدنی  درمانی به عنوان دیگر جذابیت های استان توجه مسافرانی را که از راه های زمینی به مشهد می آیند به خود جلب می کند.
چشمه های آب گرم وغارهای آهکی: از دیگر جاذبه های گردشگری طبیعی در استان غار های آهکی و چشمه های آب گرم است که مورد توجه گردشگران زیادی قرار می گیرد.


ج) جاذبه های تاریخی وفرهنگی: خراسان به دلیل قدمت تاریخی، آثار و بناهای متعددی را از دوره های قبل و بعد از اسلام در خود جای داده است. برخی از معروف ترین این آثار عبارتند از: آتشکده ریوند و چهارطاقی بازه هور، مجموعه بقایای معماری مذهبی دوره ساسانیان، خانقاه شیخ احمد جام، برج کرات، میل رادکان، مدرسه غیاثیه خرگرد، رباط شرف، میل ایاز، قنات تاریخی قصبه، آرامگاه خیام و خواجه ربیع.

فهرست مناطق و جاذبه های گردشگری خراسان رضوی

تصاویر جدول ها :
تصویر شماره یک
حجم: 51.5 کیلوبایت
تصویر شماره دو
حجم: 75.5 کیلوبایت
تصویر شماره سه
حجم: 128 کیلوبایت
تصویر شماره چهار
حجم: 110 کیلوبایت


صنایع دستی: صنایع دستی ریشه در تمدن و فرهنگ هر سرزمین دارد.به نوشتهٔ سفرنامهٔ پولاک در سال ۱۷۲۰ میلادی شهر مشهد
مرکز تجارت ایران با کشور های همسایه به ویژه در زمینهٔ صنایع دستی بوده است. صنایع دستی نقش مهمی در ایجاد اشتغال در سطح استان دارد به طوری که هم اکنون بالغ بر بیست هزار نفر به طور رسمی و تعداد زیادی به صورت غیر رسمی در این بخش فعالیت دارند.  مهم ترین صنایع دستی استان عبارتند از: فرش، ابریشم کشی، ابریشم بافی، فیروزه تراشی، پوستین دوزی، ارغوان بافی، معرق کاری و … .
ابریشم کشی: ابریشم کشی در بایگ یکی از مهم ترین فعالیت هایی است که نقش مهمی در اشتغال زایی شهرستان تربت حیدریه دارد.پیله های خریداری شده از گیلان و مازندران به شهر بایگ منتقل می شود و تقریباً در تمام منازل با استفاده از دستگاه های ابریشم کشی (چرخانه) تبدیل به نخ ابریشم می شود.







نظرات  (۱)

۲۱ آذر ۹۴ ، ۱۳:۰۸ هدی سادات طالبی از تهران
سلام
اطلاعات درج شده در سایت شما فوق العاده بود و من تونستم از سایت شما برای تحقیق دانشگاهیم استفاده کنم. ممنون از زحمات شما. موفق باشید.