تور لحظه آخری، تور لحظه آخری استانبول، تور ارزان، تور تایلند، تور کیش، تور دبی

تور های لحظه آخری | تور لحظه آخری گرجستان،تور لحظه آخری استانبول، تور دبی، تور لحظه آخری کیش، تور اروپا، تور های ارزان قیمت

تور لحظه آخری، تور لحظه آخری استانبول، تور ارزان، تور تایلند، تور کیش، تور دبی

تور های لحظه آخری | تور لحظه آخری گرجستان،تور لحظه آخری استانبول، تور دبی، تور لحظه آخری کیش، تور اروپا، تور های ارزان قیمت

پست ویژه تور 5 روزه گیلان - اردبیل: آستارا، اردبیل، سرعین، ، تالش، رشت

پست ویژه تور شمال (گیلان - اردبیل) 5 روزه

طبقه بندی موضوعی
تور استانبول تور استانبول بلیط هواپیما ارزان بلیط هواپیما دانلود آهنگ دانلود آهنگ جدید متن آهنگ بزرگترین آرشیو متن آهنگ های فارسی دانلود آهنگ جدید دانلود آهنگ تبلیغ متنی جهت اطلاع از تعرفه ها کلیک کنید

Code center

دریافت تور در تلگرام



تهران

تِهْرانْ  بزرگ‌ترین شهر و پایتخت ایران و مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. جمعیّت آن ۸،۲۴۴،۵۳۵ نفر است و بیست و پنجمین شهر پرجمعیّت جهان به شمار می‌آید. مساحت این شهر ۷۳۰ کیلومتر مربّع است.

این شهر یکی از بزرگ‌ترین شهرهای غرب آسیا  و بیست و هفتمین شهر بزرگ دنیا است. شهر تهران، در شمال کشور ایران و جنوب دامنهٔ رشته‌کوه البرز واقع شده‌است. این شهر دارای یک شبکهٔ متراکم بزرگ‌راهی و چهار خطّ فعّال مترو است که فقط در بهار سال ۱۳۹۰، ۱۲۹ میلیون مسافر را جابه‌جا کرده‌اند.

از دههٔ ۱۳۴۰ تهران مرکز جذب مهاجران زیادی از سرتاسر ایران بوده‌است. ساکنان اصلی تهران اقوام فارسی‌زبان بودند، البتّه هم‌اکنون این شهر دارای اقوام مختلفی است و عمدهٔ زبان محاوره‌ای در این شهر فارسی است. بیشتر مردم در این شهر زبان فارسی با لهجهٔ تهرانی دارند. دیگر اقوام ساکن تهران عبارتند از:آذربایجانی، گیلک، مازندرانی، ارمنی، عرب، کرد، و لر.[۸] تراکم جمعیّت در تهران بین ده هزار و هفتصد تا بیش از یازده هزار تن در هر کیلومتر مربّع برآورد می‌شود که بنابر آمار نخست شانزدهمین شهر پرتراکم جهان است. شهر تهران در شمال ایران، در کوهپایه‌های جنوبی رشته‌کوه البرز در حدّ فاصل طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۲ دقیقهٔ شرقی تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقیقهٔ شرقی، به طول تقریبی ۵۰ کیلومتر و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقهٔ شمالی تا ۳۵ درجه و ۵۰ دقیقهٔ شمالی به عرض تقریبی ۳۰ کیلومتر گسترده شده‌است. ارتفاع شهر در بلندترین نقاط شمال به ۲۰۰۰ متر و در جنوبی‌ترین نقاط به ۱۰۵۰ متر از سطح دریا می‌رسد. تهران از شمال به نواحی کوهستانی، و از جنوب به نواحی کویری منتهی شده، در نتیجه در جنوب و شمال دارای آب و هوایی متفاوت است. نواحی شمالی از آب و هوای سرد و خشک و نواحی جنوبی از آب و هوای گرم و خشک برخوردارند.

ساختار اداری ایران در تهران متمرکز شده‌است. تهران به ۲۲ منطقه، ۱۳۴ ناحیه (شامل ری و تجریش) و ۳۷۰ محلّه تقسیم شده‌است. نماد شهر تهران برج آزادی است. برج میلاد نیز نماد دیگر آن به حساب می‌آید. تهران میزبان نزدیک به نیمی از فعّالیّت‌های صنعتی ایران است، کارخانجاتی در زمینهٔ تجهیزات خودرو، برق و الکترونیک، منسوجات، شکر، سیمان و مواد شیمیایی در این شهر واقع شده‌اند، تهران همچنین بازار بزرگ فرش و محصولات مبلمان در سراسر ایران است. در جنوب حومهٔ تهران یک پالایشگاه نفت به نام پالایشگاه نفت تهران وجود دارد. در تهران و حومه، اماکن تاریخی مذهبی نظیر مساجد، کلیساها، کنیسه‌ها، و آتشکده‌های زرتشتیان قرار گرفته‌است. در فهرست گران‌ترین پایتخت‌های دنیا در سال ۲۰۰۸ میلادی، تهران در پلّهٔ آخر قرار داشت. تهران همچنین در فهرست گران‌ترین شهرهای دنیا و بر مبنای شاخص هزینه‌های زندگی، در پلّهٔ یکی مانده به آخر جای دارد.تهران از جهت تولید ناخالص داخلی رتبهٔ پنجاه و ششم و با لحاظ کردن جمعیّت منطقه شهری، رتبهٔ بیست و نهم را در بین شهرهای دنیا دارد.مردم تهران ۳۳٪ از مالیات کشور را پرداخت می‌کنند.

بقیه در ادامه مطلب

موقعیت جغرافیایی استان

پرجمعیت ترین استان کشور یعنی استان تهران با مساحت 13688 کیلومتر مربع در دامن ههای جنوبی البرز مرکزی واقع شده است. این استان از نظر موقعیت جغرافیایی بین مدارهای 35 تا 36 عرض شمالی و 51 تا 53 طول شرقی قرار دارد.

استان تهران به دلایل زیر یکی از مهم ترین استان های کشور است:
١ مرکزیت سیاسی و اداری کشور
٢ تمرکز فعالی تهای اقتصادی و صنعتی
٣ تراکم و تمرکز بالای جمعیت
٤ دسترسی به شبکهٔ حمل و نقل و را ههای ارتباطی (مرکز تلاقی خطوط راه آهن، جاده ای و هوایی)
٥ تمرکز مؤسسات مالی و اعتباری و بانکی در تهران.


ناهمواری های استان

ناهموار یهای استان تهران به سه بخش تقسیم می شود:
الف  رشته کو ههای البرز در شمال استان تهران
ب  بخش های مرکزی و کوهپایه های جنوبی البرز
ج  دشت های استان تهران

قسمت شمالی
الف  همان طورکه می دانید رشته کوه البرز به سه بخش شرقی، غربی و مرکزی تقسیم می شود. استان تهران در بخش مرکزی این رشته کوه قرار دارد که به سه قسمت شمالی، میانی و جنوبی تقسیم می گردد. بخش محدودی از این ارتفاعات در استان تهران و بقیهٔ آن، در استان مازندران قرار دارد.

قسمت میانی
این ارتفاعات کوهستانی حدّ شمالی استان تهران را تشکیل می دهد. در شمال غربی آن کوه های استان البرز و در شمال شرقی آن ارتفاعات فیروزکوه قرار دارد.
قسمت جنوبی
سومین بخش از البرز مرکزی است که رودخانه های کرج و جاجرود آن را قطع کرده است. از کو ههای مهمّ این قسمت می توان لواسانات و شمیرانات را نام برد.

ب  بخش های مرکزی و کوهپایه های جنوبی البرز که زمین های این ناحیه به سبب داشتن شیب ملایم و خاک های آبرفتی برای کشاورزی مناسب است.

ج  دشت های استان تهران، با شیبی ملایم از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده اند. این دشت ها به علت هموار بودن، شرایط مناسبی را برای تجمع فعالی تهای انسانی فراهم آورده اند.


آب و هوای استان

تقسیم بندی انواع آب و هوای استان تهران
١ کوهستانی: در دامنه های جنوبی البرز با زمستان های نسبتاً طولانی و سرد و تابستان های خنک مانند ارتفاعات توچال و پالان گردن
2 کوهپایه ای: دارای آب و هوای نیمه مرطوب و سرد با زمستا نهای نسبتاً طولانی مانند فیروزکوه و دماوند
3 بیابانی و نیمه بیابانی: با زمستا نهای کوتاه و تابستا نهای گرم و خشک مانند ورامین و ربا طکریم آب و هوای شهر تهران در مرز شرایط جوی خشک و مرطوب قرار گرفته و تمایل آن به شرایط خشک بیشتر است.


تأثیر آب و هوا بر گردشگری استان تهران
امروزه پدیده گردشگری به عنوان یک رفتار اجتماعی مطرح می گردد و در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یک منبع عمده درآمد ارزی محسوب می گردد. شرایط آب و هوایی یکی از عوامل عمده تأثیر گذار بر این فعالیت است. با توجه به ویژگی های آب و هوایی استان تهران، زمان مطلوب و مناسب در استان تهران از نظر گردشگری را می توان به شرح زیر بیان کرد:
الف  دامنه های جنوبی البرز که مشرف به استان تهران است و در اطراف رودخان هها، دریاچه های پشت سد و دریاچ ههای طبیعی، چشم هها و آبشارهای زیبا برخوردار است، ب هویژه در فصل بهار و تابستان م یتواند جذابیت زیادی برای گردشگران، از دیگر مناطق استان و سایر استان های کشور و کشورهای خارجی، داشته باشد.
ب  در تمام زمستان، مناطقی از شمال استان تهران به دلیل پوشش برف سنگین در دامن هها، در هها و شی بهای البرز جنوبی، موقعیتی مساعد برای ورز شهای زمستانی از جمله اسکی روی برف فراهم می آورد.
پ  مناطق جنوبی استان که از اهمیت تاریخی و فرهنگی برخوردار است و در تمامی ایام سال به ویژه فصل بهار و پاییز شرایط مناسبی برای پذیرش جهانگردان خارجی دارد.


منابع طبیعی استان

جنگ لهای دس تکاشت: طی سا لهای اخیر، فضاها و پار کهای جنگلی جدید در استان تهران ب هوجود آمده است. بزر گترین آن ها عبار تاند از پارک چیتگر در غرب استان و پارک جنگلی لویزان در شمال شرق آن. در سطح استان چندین پارک جنگلی دیگر از جمله سوهانک، وردآورد، سرخ هحصار و توسکا وجود دارد. درختان این پارک ها عمدتاً کاج، اقاقیا و زبان گنجشک هستند.

مراتع
در مناطق شمالی استان، بارش بیش از ٣٠٠ میلی متر در سال، دمای کافی، خاک مساعد و ویژگی های خاص توپوگرافی پوشش گیاهی مناسبی را به صورت مراتع بهاری و تابستانی در کوه و دشت برای دامپروران محلی و عشایری به وجود می آورد. گون ههای گیاهی عمده در این مناطق عبار تاند از بنه، گز، خاکشیر، شیری نبیان، قیاق، گون، آویشن، خزه و کنگر. خوشبختانه در سا لهای گذشته به همت سازمان جنگل ها و مراتع، و سازمان حفاظت محیط زیست استان، اقدامات زیادی برای احیای مراتع و جلوگیری از چرای ب یرویهٔ دام ب هعمل آمده است که در تقویت و بهبود رشد پوشش گیاهی استان تأثیر بسزایی داشته است.

زندگی جانوری
استان تهران از تنوع زندگی جانوری در دامنهٔ کوه ها و دش تها برخوردار است که مهم ترین آن ها در پارک ها و مناطق حفاظت شده عبارت اند از:

1 مجموعهٔ حفاظت شدهٔ جاجرود در شمال شرق استان که حدود 70 هکتار وسعت دارد و مشتمل بر پار کهای محلی خجیر و سرخ هحصار است. این مجموعه، انواع گونه های جانوری چون قوچ، میش، کل، بز کوهی، گربهٔ پالاس 1، روباه، کفتار، گرگ، گراز، آهو، انواع مار و پرندگانی چون کبک، دلیجه 2، شاهین سانان و انواع گنجش کسانان رادر خود پناه داده است.
2 در پارک ملی لار واقع در ارتفاعات شمالی استان علاوه بر گون ههای ذکر شده، خرس قهو های و ماهی قز لآلای خا لقرمز نیز دیده می شود.

بیابان
علل ایجاد و گسترش بیابان ها در استان تهران دو منشأ طبیعی و انسانی را م یتوان عوامل اصلی ایجاد بیابان در استان تهران دانست:
الف  عوامل طبیعی:
١ تأثیر فشار زیاد جنب حاره ا ی
٢ دوربودن از منابع رطوبت


ب  عوامل انسانی: هر سرزمین، توان و ظرفیت معینی دارد. حال اگر میزان بهره وری بیشتر از توان آن سرزمین باشد، تعادل طبیعی به هم می خورد و زندگی گیاهی، جانوری و انسانی در معرض خطر قرار می گیرد. نواحی خشک و نیمه خشک از نظر توان طبیعی بسیار ضعیف و حسا ساند. فعالیت های انسانی نابخردانه، توان این نواحی را به سرعت کاهش می دهد و موجب گسترش بیابانها و وقوع بیابان زایی می شود. بیشترین مشکل استان تهران، بیابان زایی و تراکم بیش از حدّ جمعیت در واحد سطح و کاربری زمین است. بیابانی شدن پی آمدهای نگران کننده ای دارد از جمله:
الف) تخریب پوشش گیاهی که در اثر چرای بیش از حد و آبیاری نامناسب، تبدیل اراضی مرتعی به دیمزار و متناسب نبودن الگوهای زراعی به وقوع پیوسته است؛
ب) تخریب سرزمین که در نتیجهٔ برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی و افت شدید سطح سفره های آب زیرزمینی و به دنبال آن، نشست زمین پدید آمده است. در بخش های جنوب و جنوب غربی تهران شاهد پدیدهٔ فرونشست زمین هستیم که در صورت گسترش بی رویهٔ آن، در آینده ای نزدیک مناطقی از تهران به بیابان تبدیل خواهد شد.


منابع آب استان تهران

منابع آب استان به دو دسته تقسیم می شوند:الف  آب های سطحی: آب های سطحی در استان تهران شامل جاجرود، رود لار، حبله رود، رود سولقان و گلاب دره است.
جاجرود: این رود از ارتفاعات کلون بسته سرچشمه می گیرد و رودهای فشم، دماوند، میگون و آهار به آن می ریزند. روی این رود نیز سدی به نام لتیان ساخته شده که هم برای تأمین آب آشامیدنی و هم تولید برق آبی از آن استفاده می شود.
حبله رود: در شرق استان، از ارتفاعات اطراف فیروز کوه سرچشمه می گیرد و به سمت جنوب سرازیر می شود. این رود از استان تهران خارج شده و درنهایت در شن زارهای اطراف گرمسار فرو می رود.

رود لار : این رود از شعبه های رود هراز است که از ارتفاعات کلون بسته سرچشمه می گیرد و در شمال شرقی استان جاری است. سد لار بر روی این رود بسته شده که آب آن به وسیله تونلی به سد لتیان انتقال داده می شود تا به مصرف شهر تهران برسد.

ب  آب های زیرزمینی: در استان تهران برای تأمین آب مورد نیاز بخش های مختلف، علاوه بر آب های سطحی از منابع آب زیرزمینی نیز استفاده می شود. این منابع شامل چاه ها، چشمه ها و قنات هاست.
چاه ها : در تهران بیش از چندین هزار حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق حفر شده است که عمدتاً برای تأمین آب آشامیدنی شهر تهران استفاده می شوند. چشمه ها :عمده ترین چشمه ها در مناطق مختلف تهران عبارت اند از:
1 چشمهٔ آبعلی، بین آبعلی و مبارک آباد
2 چشمهٔ آب البرز در جنوب شرقی آبعلی
3 چشمه علی در شهرری
4 چشمه اعلی در شمال شهر دماوند.
قنات ها : از دیر باز یکی از روش های به دست آوردن آب در استان تهران، استفاده از قنات بوده است؛ از این رو،حدود 500 رشته قنات در منطقهٔ شهری تهران، شهرری و سایر مناطق استان احداث شده است. به علت گسترش مناطق شهری و نبود متولی برای ساماندهی به این قنات ها، اغلب آن ها به حالت مسدود و غیر قابل استفاده درآمده است. بازسازی و به کارگیری دوبارهٔ این قنات ها
می تواند به عنوان یکی از را ههای مناسب حلّ کمبود آب استان تهران مورد توجه قرار گیرد.


جغرافیای انسانی استان تهران

تقسیمات سیاسی استان

استان تهران بر اساس تقسیمات کشوری در پایان سال 1389 ، دارای 1٤ شهرستان و 29 بخش، ٤2 شهر، ٦٣ دهستان است. قابل ذکر است که استان قم در سال 1375 و استان البرز در سال 1389 از استان تهران جدا شده است.

ردیف نام شهر شهرستان جمعیت رتبه در
شهرستان
۱ تهران تهران ۷٬۷۱۱٬۲۳۰ ۱
۲ اسلام‌شهر اسلام‌شهر ۳۵۷٬۱۷۱ ۱
۳ قرچک ورامین ۲۵۰٬۴۵۶ ۱
۴ گلستان رباط‌کریم ۲۳۱٬۸۸۲ ۱
۵ قدس قدس ۲۲۹٬۳۵۴ ۱
۶ ملارد ملارد ۲۲۸٬۶۷۳ ۱
۷ ورامین ورامین ۲۰۸٬۵۶۹ ۲
۸ شهریار شهریار ۱۸۹٬۱۲۰ ۱
۹ نسیم‌شهر رباط‌کریم ۱۳۵٬۸۲۴ ۲
۱۰ پاکدشت پاکدشت ۱۲۶٬۲۸۱ ۱
۱۱ اندیشه شهریار ۷۵٬۵۹۶ ۲
۱۲ رباط‌کریم رباط‌کریم ۶۲٬۹۳۷ ۳
۱۳ صالح‌آباد رباط‌کریم ۵۴٬۲۱۸ ۴
۱۴ باقرشهر ری ۵۲٬۵۷۵ ۱
۱۵ باغستان شهریار ۵۲٬۳۳۰ ۳
۱۶ بومهن تهران ۴۳٬۰۰۴ ۲
۱۷ چهاردانگه اسلام‌شهر ۴۲٬۱۵۹ ۲
۱۸ پیشوا پیشوا ۴۱٬۴۸۰ ۳
۱۹ دماوند دماوند ۳۶٬۴۳۳ ۱
۲۰ پردیس تهران ۲۵٬۳۶۰ ۳
۲۱ وحیدیه شهریار ۲۴٬۸۷۱ ۴
۲۲ نصیرآباد رباط‌کریم ۲۳٬۸۰۲ ۵
۲۳ فردوسیه شهریار ۲۰٬۸۵۴ ۵
۲۴ حسن‌آباد ری ۲۰٬۴۵۱ ۲
۲۵ رودهن دماوند ۱۹٬۵۳۵ ۲
۲۶ شاهدشهر شهریار ۱۸٬۸۵۵ ۶
۲۷ صباشهر شهریار ۱۸٬۱۳۲ ۷
۲۸ صفادشت ملارد ۱۵٬۸۵۵ ۲
۲۹ فیروزکوه فیروزکوه ۱۵٬۸۰۷ ۱
۳۰ لواسان شمیرانات ۱۵٬۴۴۸ ۱
۳۱ آبسرد دماوند ۹٬۸۶۵ ۳
۳۲ شریف‌آباد پاکدشت ۸٬۸۷۰ ۲
۳۳ کهریزک ری ۸٬۷۰۴ ۳
۳۴ فشم شمیرانات ۶٬۸۹۵ ۲
۳۵ جوادآباد ورامین ۴٬۷۱۸ ۴
۳۶ کیلان دماوند ۳٬۰۳۸ ۴
۳۷ آبعلی دماوند ۲٬۶۰۷ ۵
۳۸ ارجمند فیروزکوه ۱٬۶۸۸ ۲


شیوه های زندگی در استان

بنا به نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ١390 ، استان تهران در مجموع 12/233/598 نفر جمعیت دارد که از این تعداد، 11/265/478 نفر ساکن شهرها و 958١20 نفر در مناطق روستایی و عشایری ساکن اند.

کوچ نشینی
امروزه، جامعهٔ عشایری ایران یک واقعیت اجتماعی و بخشی از ساختار تاریخی  فرهنگی فعال از پیکرهٔ جامعهٔ ملی است. گرچه نسبت جمعیت عشایر کمتر از جمعیت شهر و روستاست ولی تأثیر اقتصادی، اجتماعی و نقش دفاعی و مرز داری آنان در کیان کشورمان انکار ناپذیر است و بی تردید، یکی از میراث های گرانقدر و ضرورت های اجتناب ناپذیر ایران زمین محسوب می شود. در استان تهران، تعداد عشایر کوچنده کم است و جمعیتی بالغ بر ١8 هزار نفر را در برمی گیرد. طایفه های کلهر، صادقی شاهسوند، جمالی، پازوکی، هداوند و ... از عشایر استان اند که دشت لار، دماوند، فیروز کوه، محلّ ییلاق و شهرستان های ورامین، شهریار و رباط کریم محلّ قشلاق آن هاست. آن ها علاوه بر پرورش گوسفند به پرورش شتر نیز مشغولند و بخش عمده ای از پروتئین مورد نیاز استان را تأمین می کنند.

روستا نشینی
غلبهٔ زندگی شهری بر زندگی روستایی یکی از ویژگی های جمعیتی بارز استان تهران است. با توجه به افزایش روند جمعیت و تبدیل روستاها به شهر در سال های اخیر، روستا نشینی در این استان جلوهٔ خاصی ندارد؛ زیرا روستاهای موجود نیز رنگ و بویی شهری دارند. با این وجود، در بیشتر این روستاها فعالیت های کشاورزی و باغداری صورت می گیرد. در بعضی از مناطق مانند فیروز کوه دامداری سنتی و صنعتی نیز رایج است. علاوه بر آن، در مناطق کوهستانی، پرورش زنبور عسل از فعالیت های عمده اقتصادی به حساب می آید.

روستا های ییلاقی و خوش آب و هوا در ناحیهٔ کوهستانی استان تهران وجود دارند که برای گذران اوقات مناسب هستند. ساکنان شهر تهران با ساخت و سازهای فراوان؛ معماری متفاوت با بافت روستایی، تغییر الگوی مصرف در زندگی روستائیان و ایجاد مشاغل جدید و مراکز خدماتی این روستاها را دچار تغییرات فراوانی کرده اند.

شهرنشینی
استان تهران به دلیل پایتخت بودن، مهم ترین مرکز اقتصادی، جمعیتی و فرهنگی حتی گردشگری است. افزایش جمعیت و مهاجرت زیاد به تهران، زمینهٔ یک «منطقهٔ شهری وسیع» را در این استان پدید آورده که شامل یک مادر شهر (تهران) و مجموعه ای از شهرهای کوچک و شهرک های اقماری شده است که با تهران ارتباط روزانه و کاری دارند.

گفتنی است که میزان شهرنشینی در استان تهران در سال ١٣90 رقم 92 درصد رسیده؛ در حالی که در کل کشور 71 درصد است. مهم ترین عوامل توسعهٔ شهر نشینی در این استان تمرکز فعالیت های سیاسی، صنعتی، خدماتی، تجاری، مراکز علمی و تحقیقاتی و گردشگری است. همین امر موجب تمرکز گرایی در پایتخت کشور شده است. روزانه ده ها هزار نفر در تردد و عبور و مرور از شرق به غرب و از شمال به جنوب اند؛ وجود چنین ترافیکی، مردم این شهر را با مشکلاتی روبه رو کرده است. با رشد روز افزون جمعیت در استان تهران، تعدادی از روستاهای اطراف تهران چون شهریار، پیشوا و پس از آن قرچک، اسلام شهر، و پاکدشت به شهر تبدیل شدند. تعداد شهرهای تهران از 25 شهر در سال ١3٧5 ، به ٤0 شهر در سال ١3٧9 و ٤2 شهر در سال ١389 افزایش یافته است.
شهرهای جدید
توسعهٔ شهر تهران از جهات مختلف و فزونی جمعیت آن، مسئولان را در دهه های اخیر بر آن داشت تا به منظور رفع مشکلات شهر نشینی، نیاز روز افزون به مسکن و جلوگیری از ایجاد شهرهای غیر اصولی در حاشیهٔ کلان شهر تهران، به احداث شهرهای جدید بپردازند و آن را به عنوان یک سیاست و ضرورت جدی در دستور کار خود قرار دهند.

جمعیت استان

استان تهران با جمعیتی بالغ بر ١٢ میلیون نفر پرجمعیت ترین استان کشور است و بیش از ١٦ درصد از مردم ایران در آنجا زندگی می کنند. در حالی که وسعت آن کمتر از ١ درصد کل کشور است. بدین ترتیب می توان آن را پرتراکم ترین استان ایران نامید.

مهاجرت 

مهاجرت یکی از ویژگی های بارز جمعیتی استان تهران است. این استان، مهاجرپذیر ترین استان کشور است. استان های آذربایجان شرقی، همدان، اردبیل و زنجان به ترتیب بیشترین مهاجران را به استان تهران گسیل می دارند. در فاصلهٔ سال های ١٣٨٥  ١٣٧٥ در مجموع 4/744/041 نفر در بین استان های کشور جا به جا شده اند که از این تعداد، 1/438/406 نفر به استان تهران وارد و در آن جا ساکن شده اند. براساس سرشماری نفوس و مسکن سال ١٣90 ، جمعیت استان تهران در ١5 سال گذشته به ١2 میلیون و 223 هزار و 598 نفر رسیده است.


فرهنگ

آداب و رسوم مردم استان

حقیقت این است که آداب برگرفته از دین و هنجارهای اجتماعی کمتر تحت تأثیر زمان قرار دارد. آداب و رسوم تحت تأثیر خرده فرهنگ ها ممکن است که در هر محل تفاوت هایی داشته باشد. سنت ها و آداب و رسوم هر قوم تشکیل دهندهٔ هویت آن قوم است و حفظ و شناخت آن آداب و عادات، به حفظ و ارزش ها و میراث کهن و دیرین جامعه کمک می کند؛ از این رو، شناخت آن ها از ارزش و اهمیت ویژه ای برخوردار است. از جمله آداب و رسوم مردم استان تهران می توان به آداب و رسوم ازدواج، عید نوروز، شب چله، مراسم ماه محرم، نذری و غیره اشاره کرد.

زبان و گویش های محلی در استان تهران
زبان هر قومی آینهٔ تمام نمای فرهنگ آداب و رسوم، اعتقادات، باورها و پیشینهٔ تاریخی آن هاست و از بین رفتن آن ها باعث از بین رفتن میراث فرهنگی و هویت جامعه می شود؛ از این رو، حفظ زبان ها و گویش ها از اهمیت زیادی برخوردار است. تهران در روزگاران کهن از توابع شهر ری بوده است. ری نیز در روزگاران قدیم از توابع سرزمین ماد به شمار می آمده است؛ از این رو، زبان مردم تهران و ری در آغاز شاخه ای از زبان مادی بوده که با پارسی قدیم قرابت داشته است. مرحوم عباس اقبال آشتیانی در مقاله های تحقیقی خود، با نام لهجهٔ تهرانی، گویش مردم تهران باستان را چنین تعریف کرده است:

لهجهٔ تهرانی که پیش از خراب شدن و از رونق افتادن شهر ری، به آن زبان رازی می گفتند، از لهجه های زبان پهلوی یعنی شعبه ای از زبان پارسی است که در بخش شمال، شمال غربی، مغرب و جنوب ایران رواج داشته و لهجه های مازندرانی، گیلکی، تاتی، لری، کردی، شیرازی، آشتیانی و ... از بازماندگان همان زبانند. این زبان به کلی غیر از پارسی دری بوده که نخست در ماوراء النهر،سپس در خراسان و سیستان، زبان رسمی و شعر و ادب شده است.

همهٔ طوایف ورامین اغلب فارسی صحبت می کنند؛ اگر چه عده ای از این طوایف، فرهنگ، زبان و اعتقادات خاص خود را دارند ولی نیاز مردم باعث شده که زبان واحدی را انتخاب کنند و به دلیل یکی شدن و آمیختن مردم این منطقه با هم، تشخیص کرد، ترک و تاجیک از هم مشکل است. پازکی ها، سیاه منصوری ها و ایل مافی کُردند ولی فارسی صحبت می کنند.کنگرلوها، فرجی ها و قشقایی ها ریشهٔ ترکی دارند ولی نسل امروزشان ترکی نمی دانند بلکه گویش و لهجهٔ مخصوص ورامینی ها را دارند. عرب ها هم، زبان عربی آمیخته به فارسی صحبت می کنند. هداوندی ها هم بعضی از ویژگی های زبان لری را حفظ کرده اند، طایفهٔ قشملی در یکی از روستاهای قرچک زندگی می کنند و زبان آنان تلفیقی از زبان پهلوی و فارسی دری است.

نمونه ای از گویش ورامینی: هست و نیست هستِ و نیستِ
کتاب را کتابِ رِ یا کتابِ رُ.

  • رباط کریم در گذشته جزئی از بلاد بزرگ ری بوده است و مردم محلی و بومی آن علاوه بر تکلم به زبانی که هم ریشهٔ زبان مردم ری باستان بود، با بهره گیری از اصطلاحات خاص محلی خود گویش می کنند.
  • شمیران در گذشته، روستاهای کهن و زیبای فراوانی داشته است. بسیاری از این روستاها زیبا و گوش نوازند که برخی از این نام ها از ریشهٔ زبان تاتی است که تا حدود دویست سال پیش زبان غالب در شمیران بوده است.
  • زبان مردم شهرستان دماوند جزء لهجه های مازندرانی  ترکی است و زبان کردی نیز در آن جا رواج دارد. زبان مردم فیروزکوه فارسی است و بیشتر با لهجهٔ مازندرانی تکلم می کنند.

نمونه هایی از ضرب المثل های مردم تهران
ضرب المثل گونه ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پند آموز در پس بعضی از آن ها نهفته است. بسیاری از این داستان ها از یاد رفته اند به طوری که پیشینهٔ برخی از مَثَل ها بر بعضی از مردم روشن نیست؛ با این حال، در سخن به کار می رود.
١ هم از آش قم افتادیم هم از شوربای کاشان
٢ دیفال موش داره موش هم گوش داره


پیشینۀ تاریخی استان

منطقهٔ تهران که در شمال غرب فلات مرکزی ایران قرار گرفته است، از زمان های دور و ادوار پیش از تاریخ، منطقه ای مسکونی بوده است، به طوری که رد پای فرهنگ های پیش از تاریخ را در گوشه و کنار آن می توان سراغ گرفت. بررسی ها و کاوش های باستان شناسی از یک سده قبل تا به امروز، بسیاری از مراکز فرهنگی در دشت تهران را مشخص و معلوم ساخته و نشان می دهد که این دشت حداقل از نیمهٔ دوم هزارهٔ دوم (عصر آهن) تا به امروز مسکونی بوده است.

تاریخ افسانه ای تهران به شیث بن آدم و هوشنگ پیشدادی می رسد. در عهد ساسانیان، کیش زرتشت در ری رواج یافت و چندین آتشگاه بزرگ در شمال و جنوب تهران ایجاد شد. نخستین آتشگاه در قصران در فاصلهٔ ٣٠ کیلومتری مرکز تهران رو ب هروی یکی از ارتفاعات کوه توچال قرار داشت.

در کتاب تهران عصر ناصری آمده است: تهران قبل از قرن شش ه.ق. یکی از روستاهای کم اهمیت بود و شهر ری که تقریباً در شش کیلومتری تهران قرار داشت، کانون عظیم تمدن و فرهنگ قدیم این خطّه به شمار می رفت؛ تا این که با هجوم ویرانگر مغول، جنگ های داخلی، کشمکش های مذهبی و تفرقه اندازی های فرقه های مذهبی و ...، ری رو به ویرانی نهاد.

در کتاب معجم البلدان آمده است: تهران قریه ای است معظم و ولایت ری دارای باغات زیاد به اشجار و ثمرات خوب و فراوان و سکنه در خانه های سرداب مانند به سر می برند. تا حملهٔ مغول، هنوز هم تهران به صورت قریه ای نه چندان معتبر باقی مانده بود و مانند دیگر قراء ری، زیر نظر خوارزمشاهیان اداره می شد. یاقوت حموی، سیاح بزرگ عرب، هنگام فرار از دست مغولان در سال ٦١٧ ه.ق. از این قریه یاد کرده است. 

پس از زلزله های متناوب و نیز حملهٔ مغولان، تهران به تدریج از شکل روستا بیرون آمد و به شهرکی تبدیل شد که دارای چهار امامزاده و چند بقعهٔ متبرکه بود. به عنوان اولین امامزاده های تهران باید از امامزاده زید، یحیی، اسماعیل و سید نصرالدین نام برد. در این دوره، کشاورزی و باغداری توسعه پیدا کرد و این امر نظر مهاجمان و ساکنان روستاهای اطراف تهران را به خود جلب کرد. این وضع تا پایان دوره های ترکمانان و اوایل صفویه ادامه داشت.

تهران دورۀ صفویه
این دوره از حیات شهر تهران، از زمان شاه طهماسب صفوی (٩٤٨  ٩٣٠ ه.ق) آغاز می شود. شاه طهماسب صفوی که به دلیل مدفون بودن جدّ اعلای صفویان  امامزاده حمزه  در جوار حضرت عبدالعظیم بارها از قزوین به زیارت این اماکن مقدسه می رفت، نخستین بار در سال ٩٤٤ ه.ق. از قریه آباد تهران دیدار کرد و از آن خوشش آمد و به شکارگاه های آن علاقه مند شد و چندین بار در سفرهای خود در آن قریه اقامت گزید. او سرانجام در سال ٩٦ ١ ه.ق. دستور داد در پیرامون تهران که ٦٠٠٠ گام محیط آن بود، بارویی با ١١٤ برج (به عدد سوره های قرآن مجید) بنا کنند و در هر برج، سوره ای از کلام اللّه مجید را برای تبرک پنهان سازند. برج ها با فاصلهٔ منظم از یکدیگر به

این شرح پدید آمد: سمت جنوبی ٤0 برج، سمت شمالی 3١ برج، سمت غرب 22 برج و سمت شرق 2١ برج. تهران ابتدا از نظر وسعت اندکی بزرگ تر از چند شهر آن روزگار بود و از چهار طرف دروازه هایی به این شرح داشت:
٭ جنوب: دروازه اصفهان یا دروازه حضرت عبدالعظیم در مدخل کنونی بازار عباس آباد، خیابان مولوی
٭ شمال: دروازه شمیران در مدخل کنونی خیابان پامنار
٭ غرب: دروازه قزوین در مدخل کنونی بازارچهٔ قوام الدوله،میدان وحدت اسلامی (شاهپورسابق)
٭ شرق: دروازه دولاب درمدخل کنونی بازارچهٔ نایب السلطنه خیابان ری.
شاه طهماسب علاوه بر آبادانی تهران، باغ ها و بناهای حکومتی متعددی در آن بنا کرد. پس ازمرگ شاه طهماسب، جانشین او، شاه اسماعیل دوم، نیز توجه خاصی به تهران داشت. شهر تهران تا پایان سلسلهٔ صفویه مسیر رو به ترقی و توسعه را طی کرد.

تهران دورۀ افشاریه
در آغاز زمامداری نادرشاه، تهران در راه توسعه گام برمی داشت.با آن که در این دوره پایتخت ثابتی وجود نداشت و مرکزیت حکومتی و اداری هم در اصفهان بود، تهران برای نادرشاه اهمیت نظامی یافت و توجه او به تهران به گونه ای جلب شد که در سال ١١52 ه.ق. فرزند خود، رضاقلی میرزا را به حکومت تهران مأمور کرد و تمام ولایت به سیطرهٔ وی درآمد.

تهران دورۀ زندیه
با غلبهٔ زندیان و پیروزی کریم خان زند بر محمد حسن خان قاجار و فتح تهران در سال ١١٧2 ه.ق. کریم خان زند در تهران به سلطنت رسید. در این دوره، اندک رونقی در اوضاع و احوال تهران پدید آمد. کریم خان زند برای آبادانی تهران کوشش های بسیار کرد. دو محلهٔ بزرگ به نام های عودلاجان و چال میدان از ترکیب محله های کوچک سابق به وجود آمد و بیشترین جمعیت شهر را در خود جای داد. کاروانسراها، دکان ها و محل کار بازرگانان و پیشه وران در بخشی متمرکز شد و به مرور بازار تهران پدید آمد. کریم خان به علت درگیری و کشمکش با محمد حسن خان قاجار و کاستن حمایت ترکمن ها از محمد حسن خان، مجبور شد به شیراز برود؛ از این رو، در سال ١١٧6 ه.ق. حکومت تهران را به غفورخان واگذار و پایتخت را از تهران به شیراز منتقل کرد. اهمیت تهران از همین زمان شروع شد. در پایان دورهٔ زندیان، تهران سیمای شهری یافت و از زمانی که لشکریان قاجاریه به سرکردگی مجنون خان پازوکی آن را گشودند (١١99 ه.ق) به صورت شهری کامل جلوه گر شد.

تهران دورۀ قاجاریه
در سال ١200 ه.ق. آقامحمد خان قاجار، این شهر جدید التأسیس را که تا آن زمان جنبهٔ نظامی داشت، به پایتختی انتخاب کرده، پس از تحکیم پایه های حکومت خود در سال ١209 ه.ق. رسماً در این شهر تاجگذاری کرد. از این زمان، نهادهای حکومتی در تهران استقرار یافت.

آقا محمد خان برخلاف دیگر پادشاهان، علاقهٔ چندانی به ساخت بناهای عظیم و باشکوه نداشت؛ به طوری که از زمان وی تنها عمارت تخت مرمر باقی مانده است. جمعیت شهر تهران را در این دوره ٢٥٠٠٠ نفر تخمین زده اند. پس از آقامحمد خان، فتحعلی شاه (١٢٦٥  ١٢١٢ ه.ق) بناها و عمارت هایی جدید در تهران ساخت؛ برای مثال می توان به توسعه و تزیین عمارت تخت مرمر، احداث تخت مرمر در وسط میدان، مسجد شاه، مسجد عزیزالدوله، مدرسهٔ مروی و چندین باغ از جمله باغ نگارستان اشاره کرد. در این دوره، بسیاری از زمین های داخلی شهر به مرور به خانه، قصر و بنای دولتی و سفارتخانه و ... تعلق گرفت. در دورهٔ محمد شاه با آوردن آب کرج به تهران و تثبیت مالکیت زمین و بالا رفتن مهاجرت ها، آبادانی شهر چشمگیر شد. در زمان محمد شاه، احداث بناهای جدید همچنان ادامه داشت. ضلع جنوبی مسجد جامع تهران و بازار بین این مسجد و مسجد شاه بین الحرمین از آثار این دوره است. در جنوب تهران نیز دروازهٔ دیگری به نام دروازه محمدیه در میدان پاقاپوق محمدیه یا میدان اعدام ساخته شد. دروازهٔ دیگری نیز که افغان ها به نام دروازه ارگ یا دروازه دولت در مدخل خیابان باب همایون ساخته بودند، مرمت و بازسازی شد. در دورهٔ حکومت ناصرالدین شاه، جمعیت تهران حدود 150/000 نفر بود. همراه با گسترش شهر تهران، ناصرالدین شاه، میرزا یوسف مستوفی الممالک، صدر اعظم، و وزیر، را مأمور طراحی نقشهٔ شهر تهران کرد. در این دوره به سبب ادارهٔ کشور و سازماندهی درست، به دستور میرزاتقی خان امیر کبیر محلهٔ ارگ با کوشش معمار با سابقه و برجسته ای به نام عبدالله خان معمارباشی توسعه یافت و بناهای جدید در آن احداث شد. در هستهٔ مرکزی شهر، اندک اندک بازار تهران شکل نهایی به خود گرفت و راسته بازارها، تیمچه ها، کاروانسراها و سراهای متعدد ایجاد شد. به این ترتیب، تهران سیمای شهرهای سنتی ایران را یافت و توسعهٔ جدید و مهاجرت های بسیار پدید آمد. 

تهران دورۀ پهلوی
در سال های آغازین سلطنت رضاشاه که پویش شهر نشینی شکل تازه ای به خود گرفته بود، جمعیت شهر تهران بار دیگر رو به فزونی نهاد؛ از این رو، دست اندرکاران به فکر گسترش بناهای شهر افتادند. در سال ١309 ، شهردار وقت که خواهان نوسازی و توسعهٔ شهر تهران بود، بدون توجه به اهمیت تاریخی بناها تمام حصارها، برج و بارو و دروازه ها را ویران کرد؛ اما محله های پیرامون این دروازه ها باقی ماندند. از میان محله های باقی مانده می توان محلهٔ سنگلج، چال میدان، خانی آباد، گود زنبورک خانه، پامنار، دروازه قزوین، عودلاجان و ... را نام برد.

وجه تسمیه محله های تهران
عودلاجان: این محله واقع در محدودهٔ خیابان های پامنار از غرب، سیروس از شرق، چراغ برق امیرکبیر از شمال و بوذرجمهری از جنوب بوده است.
چال میدان: نام چال میدان به زمان های بسیار قدیمی تر باز می گردد. به دلیل وجود دو مرکز بسیار قدیمی آیین تشیع در این مناطق بقعه امامزاده یحیی و بقعه امامزاده سیداسماعیل و نیز شکل گیری و توسعه آیین تعزیه خوانی و روایت نهضت عاشورا و نیز تمرکز مراکز اقتصادی آن زمان محله بازار در مجاورت این منطقه توسعه یافت.
سنگلج: سَنگِلَج یکی از محله های قدیمی شهر تهران است. محله سنگلج از ضلع جنوبی پارک شهر، خیابان بهشت تا بازار قوام الدوله و از غرب تا خیابان وحدت اسلامی و ٣٠ تیر و از شرق تا خیابان خیام امتداد داشته است. برخی نام سنگلج را دگرگون شده سنگ رج دانسته اند. رج به معنی ردیف است و اصطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب با پاره های سنگ بوده است.

پاره های سنگ بوده است.
پل چوبی: قبل از اینکه شهر تهران به شکل امروزی خود درآید، دور شهر دروازه هایی بنا شده بود تا دفاع از شهر ممکن باشد، یکی از آن ها دروازه شمیران بود با خندق هایی پر از آب در اطرافش که برای عبور از آن از پل چوبی استفاده می شد امروزه از این دروازه و آن خندق پر از آب اثری نیست، اما این محل همچنان به نام پل چوبی معروف است.
ونک: نام ونک تشکیل شده است از دو حرف ون که نوعی درخت است زبان گنجشک و حرف ک که به صورت صفت ظاهر می شود.
فرحزاد: این منطقه به دلیل آب و هوای فرح انگیزش به همین نام معروف شده است.
جوادیه: بسیاری از زمین های جوادیه متعلق به آقای فردانش بوده که اهالی محل به او جواد آقا بزرگ لقب داده بودند. مسجد جامعی نیز توسط جواد آقا بزرگ در این منطقه بنا شده است که به نام مسجد فردانش هم معروف است.


سابقۀ تاریخی شهرستان های استان تهران
ری: ری یکی از نقاط باستانی ایران با آثاری از هزاره های چهارم و پنجم قبل از میلاد است. دربارهٔ پیدایش شهر باستانی ری، مانند دیگر شهرهای باستانی، افسانه های متفاوتی وجود دارد. بنای آن، گاه به شیث بن آدم ابوالبشر(، گاه به منوچهر، پادشاه افسانه ای ایران، و گاه به هوشنگ، پسر کیومرث، نسبت داده می شود. نام ری از دورهٔ ساسانیان به بعد بر این شهر گذاشته شد و مردم این شهر با آمدن سپاهیان اسلام به دین اسلام گرویدند. در دورهٔ اسلامی، ری پناهگاه فرمانداران بنی امیه بود. بر پایهٔ اسناد و مدارک تاریخی، با آن که شهر ری بر اثر زلزله هایی چند چون زلزله 236 ق. 850 یا 85١ م. ویران شد و یورش ترکان نیز بر آن آسیب های فراوان وارد آورد، همچنان پایدار ماند. ری در سال 6١٧ ه.ق. مورد حملهٔ وحشیانهٔ مغولان قرار گرفت و علاوه بر قتل عام مردم، بناهای آن نیز با خاک یکسان شد. ری اندکی بعد از آن، دوباره رو به آبادانی گذاشت و بار دیگر در سال ٧86 ه.ق. بر اثر حمله سپاهیان تیمور به ویرانه ای بدل شد.

ورامین: علاوه بر تپه ها و محوطه های تاریخی مربوط به قرون پیش از میلاد، آثار فراوانی از قرون هفتم و هشتم ه.ق. در این شهرستان دیده می شود. آبادانی ورامین پس از ویرانی ری توسط مغولان و تیموریان شروع شد. مردم ری پس از خرابی این شهر به
ورامین نقل مکان کردند. این شهر همواره یکی از مراکز تجمع شیعیان بوده است. ورامین که امروزه یکی از شهرهای بزرگ استان تهران و به عنوان یکی از شهرک های اقماری عمده مطرح است.

دماوند: در کتیبهٔ شاپور و کتیبهٔ پایکولی از زمان نرسی ٣٠٢  ٢٩٣م. از ساتراپ های دماوند نام برده شده است. چند دههٔ قبل نزدیک شهر دماوند دو ظرف سفالین قرمز رنگ بدون پایه به طور اتفاقی به دست آمد که قسمتی از ظرف به شکل سرگوزن بود و نیز در همین مکان، دو سکه از فرهاد دوم  ١٣٨ پ.م. و مهرداد دوم  ٨٨پ.م. اشکانی کشف شد. همچنین، روی یک مهر ساسانی که در دماوند کشف شد، نام دمباوند حک شده است. این مهر اکنون در موزهٔ شهر کلکته هند نگهداری می شود. در متون اسلامی نیز نام این محل به صورت دنباوند آمده است. شاهنامهٔ فردوسی را می توان در شمار اسناد قدیمی که از دماوند نام برده است، به حساب آورد. فردوسی بارها از این شهر در شاهنامه نام برده و کوه دماوند را آشیانهٔ سیمرغ، آموزندهٔ زال، پدر رستم، دانسته است. دماوند در سال ٣٠ ه.ق. در زمان خلافت عثمان به دست مسلمانان فتح شد. با وجود زلزله های زیادی که در دماوند روی داده و خرابی های زیادی که به بار آورده است، اما به سبب آب و هوای خوب، خاک های حاصلخیز، موقعیت عالی نظامی واقع در بین مازندران و فلات مرکزی زندگی همیشه در آن جا رواج داشته است.



قابلیت های محیطی، علمی و فرهنگی استان

توان ها و جاذبه های گردشگری استان تهران
استان تهران با بیش از 12 میلیون نفر جمعیت، دروازهٔ ورود به تمدن کهن ایران به شمار می رود. تهران به دلیل قرار گرفتن در دامنه های البرز و برخورداری از چشم اندازهایی چون دامنه های کوهستانی ، پارک های جنگلی و کویری، غارهای متعدد و دیگر ویژگی های طبیعی و آثار تاریخی، از موقعیت خاصی برای توسعهٔ جهانگردی برخوردار بوده است. مساجد بسیاری در استان تهران وجود دارد که هم به لحاظ معماری و هم از نظر تاریخی اهمیت زیادی دارند. مدرسه عالی شهید مطهری (سپه سالارسابق) و مسجد امام (مسجد فتحعلی شاه یا مسجد شاه سابق) در بازار تهران که در زمان قاجاریه به وجود آمده، از این جمله است. استان تهران با داشتن نزدیک به 70 واحد دانشگاهی (دولتی و خصوصی) بیش از ٥٠ درصد کل مراکز آموزش عالی کشور را در خود جای داده است. برخی از این دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی از قدیم یترین، بزرگ ترین و معتبرترین مراکز آموزشی کشور محسوب می شوند. یکی از عوامل جذب جمعیت در استان تهران، وجود مراکز متعدد آموزش عالی در این شهر است. از مراکز مهمّ مذهبی استان تهران می توان مقبرهٔ با شکوه حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرستان ری، همچنین آرامگاه امام خمینی در جنوب شهر تهران، کلیساها و بیش از پانصد بقعه و امامزاده را نام برد.

مدرسۀ قدیمی دارالفنون: نخستین و بزرگ ترین مدرسه به سبک جدید است که در سال ١٢٢٦ هجری شمسی در شهر تهران به دست بانی نیک اندیش آن، میرزا تقی خان امیرکبیر، بنیان گذاشته شد. بسیاری از چهره های نامدار علمی، ادبی و هنری ایران از دانش آموختگان این مدرسه اند. مدارس ماندگار البرز و هروی نیزکه از جمله قدیمی ترین مدارس کشور هستند در تهران قرار دارند. کتابخان هها: استان تهران و به ویژه شهر تهران بیشترین تعداد کتابخانه را در خود جای داده است. کتابخانهٔ مجلس که قدمت آن به 100سال پیش می رسد، از جمله معروف ترین کتابخان ههای تهران است. کتابخانهٔ علامه دهخدا، کتابخانهٔ ملی و کتابخانهٔ حاج آقا حسین ملک از جملهٔ دیگر مراکز فرهنگی استان تهران هستند.


جاذب ههای گردشگری در استان تهران به دو بخش تقسیم می شود:
١ جاذب ههای طبیعی شهرستان هایی چون شمیرانات، فیروزکوه، رودبارقصران در دامنهٔ کوههای البرز با دشت ها، در هها و دامن ههای پر از گ لهای وحشی در هر فصل چشم انداز خاصی را به وجود میآورد و به ویژه در فصل تابستان پذیرای گردشگران بسیار زیادی است. غرب و شرق استان تهران را رودخان ههای خروشان در بر گرفته که با احداث سد بر روی آ نها دریاچ ههای بزرگ و زیبایی به وجود آمده است که مناسب انواع ورزش ها و تفریحات آبی هستند.

پیست اسکی دیزین، توچال و آبعلی بزرگ ترین پیست های اسکی ایران در دامنهٔ کو ههای سر به فلک کشیدهٔ البرز پذیرای دوستداران ورزش های مفرح زمستانی هستند. غارها، چشمه ها، دریاچه ها و آبشارهای طبیعی از دیگر جاذبه های گردشگری این استان است، تنگه واشی یکی از این جاذبه هاست که در فصل تابستان زیباترین چشم اندازهای طبیعی را به نمایش می گذارد  غار رودافشان در ٦٢ کیلومتری جادهٔ دماوند یکی از زیباترین غارهای استان تهران در نزدیکی روستای رودافشان واقع شده است.

معرفی برخی از جاذبه های طبیعی شهرستان های استان تهران

1 اسلام شهر
2 پاکدشت
3 تهران پار کهای جنگلی سرخه حصار و خجیر
4 دماوند دریاچهٔ آهنگ، چشمه اعلی، چشمهٔ آبعلی، دریاچهٔ تار، غار رودافشان، پیست اسکی آبعلی،
درخت کهن سال روستای چنار غرب
5 رباط کریم درخت کهن سال روستای وجه آباد
ر 6 ی چشمه علی
7 شمیرانات آبشارهای لواسان، منظریه، دوقلو، ناران و کفترلو، پیست اسکی دربند، شمشک، دره های سولقان، فرحزاد، کن،
درکه، دربند، اوشان و فشم، گلاب دره، پارک جمشیدیه، رودبار قصران و لواسانات، غار اسبول و هملون
8 شهریار دشت شقایق اختر آباد
9 فیروزکوه تنگه واشی، غار وهین و بورنیک، چشمه خمده
10 قدس
11 ورامین پارک ملی و منطقهٔ حفاظت شدهٔ کویر

قرار گرفتن استان تهران در دامنهٔ رشته کوه های البرز و نیز پیشینهٔ تاریخی استان، مسیرهای گردشگری فراوانی را به وجود آورده است؛ مانند:
مسیر لار  هراز: شامل جاذبه های طبیعی بسیار زیبایی مانند غار گل زرد، رودخانهٔ هراز، چشمهٔ آب گرم لاریجان، روستاهای لاسم، وانا و مکان های تاریخی مانند کاروانسرای شاه عباس است.
مسیر شهریار: شامل بوستان ها و باغ های بسیار زیبا، اماکن زیارتی مانند مقبرهٔ لوط پیامبر و روستاهای متعدد است. از دیگر مسیرها می توان به مسیر فشم  میگون، فیروزکوه، دماوند، ورامین و . . . اشاره کرد.


2 جاذبه های تاریخی فرهنگی استان تهران
کاخ ها و عمارت ها: در تهران کاخ ها و عمارت های زیادی وجود دارد که جزء جاذب ههای فرهنگی آن محسوب می شود؛ مانند: مجموعهٔ کاخ گلستان، کاخ موزهٔ سعد آباد و کاخ بهارستان.

موز هها: در موز ههای تهران می توان بیشتر آثار کشف شده از گوشه و کنار ایران را مشاهده کرد. نزدیک به 60 موزه در استان تهران وجود دارد که می توان از آن جمله به موزهٔ ملی، موزهٔ جواهرات و موزهٔ فرش ایران اشاره کرد.


معرفی برخی از جاذب ههای تاریخی فرهنگی شهرستان های استان تهران

1 اسلام شهر تپهٔ باستانی واوان  یخچال جعفرآباد  امامزاده اسماعیل  امامزاده طاهر
2 پاکدشت کاروانسرای خاتون آباد  آب انبار حیدرآباد  امامزاده سید جلیل  پل قدیمی جیتو  تپه و قلعهٔ محمودآباد  عمارت ناصریه

3 تهران  موزه ها: ملک  سکه  ملی  تاریخ طبیعی  رضا عباسی و … اماکن فرهنگی مذهبی: مسجد و مدرسهٔ شهید مطهری(سپهسالار)  مدرسهٔ دارالفنون  مدرسهٔ البرز  کلیسای سرکیس مقدس و … بناهای تاریخی: میدان آزادی  خانهٔ وثوق خانهٔ مستوفی الممالک  کاخ گلستان  کاخ سعدآباد  عمارت کوشک  بازار تهران و … پارک ها: ساعی  ارم  ملت  پارک آبی آزادگان و … میادین: میدان حر  فردوسی  حسن آباد و …

4 دماوند : مسجد جامع دماوند  برج شبلی  امامزاده هاشم  هتل آبعلی

5 رباط کریم : امامزاده ابوطالب  قلعه سنگی  آسیاب آبی  کاروانسرای حاج کمال  پل بازارک

6 ری :آستان حضرت عبدالعظیم  مرقد امام خمینی  تپهٔ میل آتشکدهٔ ری  تپهٔ چشمه علی  بقعهٔ ابن با بویه  بازار تاریخی ری برج طغرل  ارگ سلجوقی

7 شمیرانات : امامزاده صالح  روستای آبنیک  بازار تجریش  کاخ موزهٔ سعد آباد  کاخ مظفری  باغ فردوس  موزهٔ پروفسور حسابی

8 شهریار : امامزاده محسن  تپهٔ فردوس  تخت سلیمان  پل آبرسان ورامینک  موزهٔ شهریار

9 فیروزکوه : امامزاده اسماعیل  قلعهٔ فیروزکوه  کاروانسرای گدوک  رباط سنگی امین آباد  روستای مزداران  حجار ی های تنگ واشی  قلعهٔ لاجورد  تپه و قلعهٔ باستانی پیرکمر  غار وهین روستای آتشان

10 قدس : قلعه حسن خان  امامزادگان ابوالحسن و علی  ابوعبداللّه حسین

11 ورامین : مسجد جامع ورامین  امامزاده جعفر پیشوا  روستای خاوه  کارخانهٔ قند ورامین  برج علاء الدوله  بند علیخان  تپهٔ شغالی  کاروانسرای قصر بهرام  قلعهٔ ایرج 

اسامی برخی از موز ههای استان تهران

1 آبکار مینیاتور
2 آبگینه و سفالین ههای ایران شیشه و سفال
3 ایران باستان اشیای مربوط به هزارهٔ قبل از میلاد
4 آزادی آثار هنری
5 استاد بهزاد مینیاتور
6 بنیاد خودرو، زمان، پول
7 دکتر حسابی مدارک علمی، تحصیلی ، نوشت هها و... و آثار متعلق به جناب آقای دکتر حسابی
8 تاریخ طبیعی گون ههای گیاهی
9 آثار طبیعی و حیات وحش ایران گون ههای مختلف جانوری
10 تمبر تمبر
11 جواهرات ملی طلا و جواهر
12 پول سک ههای باستانی
13 رضا عباسی باستانی، تاریخی و هنری
14 کاخ سبز آثار دورهٔ پهلوی
15 سکه سکه
16 شهدا آثار هنری هنرمندان در مورد شهید، شهادت و آثار متعلق به شهدا
17 صبا آثار موسیقی استاد ابوالحسن صبا
18 فرش قالی، قالیچه، فرش و بافته
19 کاخ گلستان معماری، هنر
20 کاخ نیاوران آثار دورهٔ پهلوی
21 مردم شناسی مردم شناسی و هنرهای سنتی
22 ملی ملک آثار استاد کمال الملک ، تمبر، فرش، قلمدان
23 نظامی سلاح دور ههای مختلف

24 عکس خانه عکس های دورهٔ قاجار
25 هنرهای زیبا آثار نقاشی هنرمندان ایرانی
26 هنرهای معاصر هنرهای تجسمی
27 هنرهای ملی مینیاتور و آثار هنرهای سنتی
28 صنعت برق روش های تولید برق
29 خط و کتابت میرعماد سیر خطوط در ایران
30 فرشچیان نقاشی و مینیاتور استاد فرشچیان
31 صاحبقرانیه قالی، نقاشی، خط و آثار دوره های
قاجار، پهلوی و صفوی
32 جهان نما آثار باستانی و هنرهای تجسمی
33 کاخ احمد شاهی آثار دورهٔ قاجار و پهلوی و هدایای بعضی کشورها
34 نگارخانه نقاشی های دورهٔ قاجار
35 حوضخانه اشیا و تابلوهای اروپایی هدیه شده به دربار قاجار
36 عکس خانه عکس های دورهٔ قاجار
37 نقاشی پشت شیشه نقاشی پشت شیشه
38 کاخ ملت آثار دورهٔ پهلوی
39 هنر ملل هنری، تخصصی
40 گیاهان دارویی سنتی انواع گوناگون گل و گیاه

اماکن تاریخی: تپ ههای باستانی، کاروانسراها، غارها و کتیب ههای تاریخی، آب انبارها و حمام های قدیمی، بقع هها، میادین وقلعه ها و برج های تاریخی از جمله جاذب ههای دیگر استان تهران است

بازارها: در تهران تعداد زیادی بازار، مراکز خرید و نمایشگا ههای تجاری و هنری وجود دارد که درفصول مختلف سال موجب جذب گردشگران به این استان می شود. بازار سنتی تهران، بازار بین الحرمین، تیمچهٔ امین اقدس و …، از جمله بازارهای قدیمی تهران اند که علاوه بر حفظ اهمیت تجاری، از اهمیت تاریخی نیز برخوردارند. بر پایی نمایشگا ههای متعدد و گوناگون در تمام طول سال، مانند نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، نمایشگاه دائمی گل و گیاه و برگزاری جشنوار ههای فرهنگی  هنری نیز از دیگر جاذب ههای استان تهران برای گردشگران است.